Odrzucenie spadku przez małoletniego (Zasady 2026) – Sąd czy Notariusz?
Boisz się, że Twoje dziecko odziedziczy długi po dziadku lub wuju? Jeszcze kilka lat temu czekała Cię długa batalia w sądzie rodzinnym. W 2026 roku przepisy są prostsze, ale to nie znaczy, że nie ma pułapek. Jako adwokat pomagam rodzicom przejść przez ten proces szybko i bezpiecznie, chroniąc przyszłość ich dzieci.
Od 15 listopada 2023 r. (i aktualnie w 2026 r.) rodzice mogą odrzucić spadek w imieniu małoletniego dziecka bez zgody sądu rodzinnego, jeśli wcześniej sami ten spadek odrzucili. Wystarczy wizyta u notariusza, o ile oboje rodzice są zgodni i mają pełną władzę rodzicielską. Zgoda sądu jest nadal wymagana w bardziej skomplikowanych przypadkach.
W pigułce — najważniejsze fakty
Nie zawsze musisz iść do sądu. Jeśli Ty odrzuciłeś spadek (bo np. były w nim długi), możesz odrzucić go w imieniu dziecka bezpośrednio u notariusza. To tzw. uproszczona procedura.
Zgoda drugiego rodzica jest kluczowa. Aby skorzystać z szybszej ścieżki notarialnej, oboje rodzice muszą wyrazić na to zgodę. Jeśli jesteście skłóceni – konieczny będzie sąd.
Termin 6 miesięcy to świętość. Czas biegnie od momentu, gdy Ty odrzuciłeś spadek. Jeśli musisz iść do sądu, złożenie wniosku w terminie „zatrzymuje zegar”.
Rewolucja w przepisach: Kiedy notariusz, a kiedy sąd?
Jeszcze do niedawna, każda czynność przekraczająca tzw. „zwykły zarząd” majątkiem dziecka wymagała zgody sądu opiekuńczego. Odrzucenie spadku – nawet takiego, który składał się z samych długów – było traktowane właśnie jako taka czynność. Efekt? Tysiące rodziców biegało po sądach, tracąc czas i nerwy, tylko po to, by uchronić dzieci przed długami dziadków.
W 2026 roku sytuacja wygląda na szczęście inaczej. Ustawodawca poszedł po rozum do głowy. Dziś mamy dwie ścieżki:
Ścieżka Uproszczona (Notariusz)
Możliwa, gdy rodzice posiadający władzę rodzicielską są zgodni, a spadek odrzucają w wyniku wcześniejszego odrzucenia go przez nich samych. To najszybsza i najtańsza opcja.
Ścieżka Sądowa (Sąd Rodzinny)
Konieczna, gdy rodzice nie mogą się porozumieć, jeden z rodziców nie ma władzy rodzicielskiej, lub gdy spadek jest przyjmowany, a nie odrzucany w prosty sposób.
Wielu Klientów pyta mnie w kancelarii: „Mecenasie, czy to bezpieczne?”. Odpowiadam: Tak, jeśli dokładnie sprawdziliśmy co kryje się w długach spadkowych. Procedura notarialna jest zbawieniem, ale wymaga pewności co do stanu faktycznego.
Długi spadkowe – odrzucenie spadku i przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza
Jak odrzucić spadek u notariusza (Krok po kroku)
Skupmy się na scenariuszu, który interesuje 90% moich Klientów. Zmarł Twój rodzic (dziadek dziecka). Wiesz, że miał kredyty, więc odrzucasz spadek. Teraz kolejka przechodzi na Twoje dzieci. Co robisz?
Jeśli masz zgodę drugiego rodzica, umawiasz wizytę u notariusza. Nie musisz pisać wniosków do sądu, czekać na termin rozprawy ani stresować się przesłuchaniem. Procedura wygląda następująco:
- Krok 1: Ty (jako rodzic) składasz oświadczenie o odrzuceniu spadku we własnym imieniu.
- Krok 2: Od tego momentu zaczyna biec termin dla Twojego dziecka.
- Krok 3: Umawiasz kolejną wizytę u notariusza (razem z drugim rodzicem). Składacie oświadczenie w imieniu małoletniego.
Jeśli spadek pochodzi od „innej gałęzi” rodziny, a Ty jako rodzic też jesteś powołany do dziedziczenia i przyjmujesz ten spadek, nie możesz tak łatwo odrzucić go w imieniu dziecka. Procedura uproszczona dotyczy sytuacji, gdy rodzic też odrzucił spadek. Chodzi o to, by nie było podejrzenia, że „zrzucasz” długi na dziecko lub odwrotnie – zabierasz mu aktywa.
Kluczowy termin 6 miesięcy – jak go liczyć dla dziecka?
To jest moment, w którym najwięcej osób popełnia błąd kosztujący majątek. Termin na odrzucenie spadku wynosi 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swego powołania. Ale jak to działa u dziecka?
Dla dziecka termin ten zaczyna biec dopiero od momentu, gdy Ty jako rodzic skutecznie odrzuciłeś spadek. Nie od dnia śmierci spadkodawcy!
Przykład: Dziadek zmarł 1 stycznia. Ty odrzucasz spadek 1 maja. Termin dla Twojego dziecka zaczyna biec od 1 maja i kończy się 1 listopada.
Co jeśli jednak muszę iść do sądu?
Jeśli Twoja sytuacja nie pozwala na wizytę u notariusza (np. brak zgody drugiego rodzica), musisz złożyć wniosek do sądu opiekuńczego. I tu pojawia się najważniejsza zasada prawna:
Złożenie wniosku do sądu przerywa bieg 6-miesięcznego terminu.
Jeśli złożysz wniosek w 5. miesiącu, termin przestaje biec na czas trwania postępowania. Dopiero gdy uprawomocni się postanowienie sądu zezwalające na odrzucenie spadku, „zegar” rusza dalej. Musisz wtedy bezzwłocznie udać się do notariusza.
Wiele osób myśli, że samo postanowienie sądu to koniec sprawy. To błąd! Sąd tylko zezwala na odrzucenie. Po otrzymaniu zgody, musisz jeszcze raz złożyć oświadczenie (u notariusza lub w sądzie cywilnym) o odrzuceniu spadku. Masz na to resztę czasu, która została z tych 6 miesięcy. Jeśli zapomnisz o tym kroku – dziecko odziedziczy długi!
Ile to kosztuje? Porównanie kosztów
Argument finansowy również przemawia za nową, uproszczoną procedurą. Zobaczmy, jak kształtują się wydatki w 2026 roku:
- Notariusz: Taksa notarialna za oświadczenie o odrzuceniu spadku to 50 zł netto + VAT + wypisy. Łącznie zamkniesz się w kwocie ok. 100-150 zł. Płacisz za szybkość i komfort.
- Sąd Rodzinny: Opłata od wniosku jest stała i wynosi 100 zł. Do tego dochodzą koszty ewentualnej korespondencji, dojazdów i… czasu. W sądzie sprawa może trwać od 1 do nawet 6 miesięcy (w dużych miastach jak Wrocław czy Warszawa).
W sprawach spadkowych nie ma miejsca na „jakoś to będzie”. Zanim wyślę Klienta do notariusza, przeprowadzamy audyt zadłużenia spadkodawcy. Często zdarza się, że długi są przedawnione lub nieistniejące, a w spadku jest wartościowa nieruchomość. Wtedy doradzam przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza zamiast jego odrzucenia. Decyzja musi być oparta na liczbach, a nie na strachu.
A co, jeśli rodzice są po rozwodzie?
Rozwód rodziców komplikuje sprawę, ale nie zamyka drogi. Kluczowe jest to, komu przysługuje władza rodzicielska.
Jeżeli oboje rodzice mają pełną władzę rodzicielską, oboje muszą wyrazić zgodę na odrzucenie spadku przez dziecko. Nawet jeśli na co dzień nie rozmawiają ze sobą. Notariusz będzie wymagał obecności obojga lub pełnomocnictwa.
Jeśli jeden z rodziców blokuje decyzję „na złość” drugiemu (niestety, widuję to często), procedura notarialna odpada. Wtedy musisz złożyć wniosek do sądu opiekuńczego o zezwolenie na dokonanie czynności w imieniu dziecka. Sąd rozstrzygnie, co jest dla dobra dziecka, pomijając upór drugiego rodzica.
Pamiętaj, że w takich sytuacjach warto skonsultować się z prawnikiem, aby wniosek był dobrze uzasadniony – sąd nie bada „kto ma rację w sporze małżeńskim”, ale „czy spadek jest korzystny dla dziecka”.
Czy sąd może odmówić zgody?
Tak, choć zdarza się to rzadko. Sąd (lub notariusz odmawiający czynności) musi czuwać nad dobrem dziecka. Kiedy może pojawić się problem?
- Gdy aktywa spadku (np. mieszkanie) znacznie przewyższają długi.
- Gdy odrzucenie spadku ma na celu pokrzywdzenie wierzycieli rodzica (ucieczka z majątkiem).
- Gdy sytuacja prawna spadku jest niejasna.
Dlatego zawsze powtarzam: odrzucenie spadku w imieniu małoletniego to nie automat. To decyzja gospodarcza, którą podejmujesz w imieniu kogoś, kto nie może się bronić.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy dziecko musi być obecne u notariusza?
Nie, dziecko nie musi być obecne. Oświadczenie składają w jego imieniu rodzice (przedstawiciele ustawowi). Wyjątkiem są dzieci, które ukończyły 13 lat – w niektórych, specyficznych sytuacjach mogą być wysłuchane przez sąd, ale u notariusza reprezentują je rodzice.
Co jeśli przegapiliśmy termin 6 miesięcy?
Jeśli termin minął, dziecko nabywa spadek z dobrodziejstwem inwentarza (oznacza to, że odpowiada za długi tylko do wartości majątku ze spadku). To bezpiecznik wprowadzony do prawa kilka lat temu. Jednak wiąże się to z koniecznością zrobienia spisu inwentarza i formalnościami. W wyjątkowych sytuacjach można próbować przywrócić termin w sądzie, powołując się na błąd.
Czy dziecko urodzone po śmierci spadkodawcy dziedziczy?
Tak, jeśli w chwili otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy) było już poczęte, a urodzi się żywe. W takim przypadku również trzeba przeprowadzić procedurę odrzucenia spadku, jeśli chcemy uniknąć dziedziczenia.
Mieszkamy za granicą – jak odrzucić spadek w Polsce?
Możecie udzielić pełnomocnictwa osobie w Polsce do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, ale pełnomocnictwo to musi mieć formę pisemną z podpisem urzędowo poświadczonym (najlepiej u konsula lub miejscowego notariusza z klauzulą Apostille). Warto skonsultować to wcześniej, bo przepisy międzynarodowe bywają skomplikowane.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Sprawy spadkowe z udziałem dzieci wymagają precyzji. Jeden błąd w terminach może kosztować spokój Twojej rodziny. Przeanalizujmy Twoją sytuację.
📚 Źródła prawne:
- ⚖️ Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Tekst aktu prawnego):
Pobierz ustawę z Internetowego Systemu Aktów Prawnych (Sejm) - ⚖️ Art. 101 Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy (Zarząd majątkiem dziecka):
Zobacz treść przepisu w serwisie SIP LEX - ⚖️ Art. 1012 Kodeks Cywilny (Termin do złożenia oświadczenia spadkowego):
Zobacz treść przepisu w serwisie SIP LEX
