Co to jest wydziedziczenie?

Jestem adwokatem, wspólnikiem zarządzającym w Kancelarii Klisz i Wspólnicy oraz liderem zespołu prawników specjalizujących się w sprawach spadkowych. Do tej pory razem z moim zespołem pomogłem setkom osób w sprawach spadkowych. Wspierałem je przy dopełnianiu formalności związanych z nabyciem spadku. Pomagałem uzyskać prawa do należnego im majątku spadkowego zarówno na salach sądowych jak i przy stole negocjacyjnym.

Biuro we Wrocławiu
ul. Joachima Lelewela 23/7
tel. 697 945 000

Biuro w Katowicach
ul. Sobieskiego 27/30
tel. 717 405 000

Biuro w Poznaniu
ul. Bóżnicza 1/14
tel. 669 452 900

Biuro w Gdańsku
ul. Kartuska 31c/1
tel. 669 221 900

Biuro w Warszawie
ul. Zamieniecka 62/64
tel. 695 560 425

strona www: Kancelaria Klisz i Wspólnicy

Myślisz o planowaniu spadkowym?

Obejrzyj moje mini szkolenie na YOUTUBE!

adwokat prawo spadkowe

Najnowsze wpisy
Zapraszam na moje pozostałe blogi

Wydziedziczenie – czy na pewno wiesz, o czym mówisz?

Wydziedziczenie to jedna z tych instytucji prawa spadkowego, która w powszechnej opinii ma zupełnie inny kształt, niż w prawie spadkowym. Uważa się, że jeśli spadkodawca  zapisał cały majątek na rzecz jednego lub kilku spadkobierców, to wydziedziczył pozostałych. To nieprawda.

Pisałem już o tym, że w sytuacji kiedy spadkobierca ustawowy nie otrzymał należnej mu części spadku przysługuje mu roszczenie o zachowek. Wydziedziczenie polega na odebraniu osobie tego uprawnienia. Inaczej mówiąc wydziedziczenie, to pozbawienie uprawnionego prawa do zachowku.

Co więcej, nie można wydziedziczyć ot tak dzieci, małżonka, czy innego spadkobiercy, tylko dlatego, że tego chcemy.

W tym zakresie prawo do swobodnego decydowania o losach naszego majątku po śmierci jest znacząco ograniczone, bowiem zachowek jest czymś obowiązkowym. Możemy w testamencie pozbawić uprawnionego prawa do zachowku, ale tylko w wyjątkowych przypadkach.

 

wydziedzicznie

Przesłanki (warunki) wydziedziczenia

Spadkodawca nie może bez ważnych powodów pozbawić najbliższego członka rodziny prawa do zachowku. Wydziedziczenie może nastąpić tylko w przypadkach:

  1. Kiedy spadkobierca wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego

Jako przykład takiego zachowania podaje się prowadzenie nagannego trybu życia, które ma miejsce np. gdy spadkobierca utrzymuje się z popełniania przestępstw, jest nałogowym alkoholikiem, narkomanem, hazardzistą, żyje na koszt spadkodawcy i odmawia poszukiwania pracy itp. Przy czym stan ten musi utrzymywać się przed dłuższy czas, zaś spadkodawca musi wyrażać zdecydowaną dezaprobatę w stosunku do postępowania spadkobiercy.

W art. 1008 pkt. 1 kodeksu cywilnego wprost wskazano, że postępowanie spadkobiercy musi być uporczywe. Nie wystarczy zatem pojedyncze zachowanie spadkobiercy, nawet jeżeli byłoby rażąco sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W tej sytuacji np. jednorazowa zdrada nie jest wystarczającą podstawą do wydziedziczenia małżonka.

Drugą cechą zachowania spadkobiercy jest uporczywość. Oznacza ona, że spadkobierca musi działać po pierwsze w sposób umyślny, a po drugie zdawać sobie sprawę z tego, że postępuje wbrew woli spadkodawcy, w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

Przykładowo trwonienie rodzinnego majątku na skutek ciężkiej choroby psychicznej nie będzie zachowaniem umyślnym uzasadniającym wydziedziczenie. Wprawdzie uprawniony do zachowku wbrew woli spadkodawcy wyzbywa się  tego, co posiada, ale nie można przypisać mu działania umyślnego – zachowuje się tak pod wpływem choroby.

Zwróć zatem uwagę na to, o czym pisałem na samym początku: skuteczne wydziedziczenie danej osoby nie jest uzależnione wyłącznie od Twojej woli. Wola spadkodawcy to tylko jeden z wymaganych elementów. Znaczenie tutaj ma zachowanie członka Twojej rodziny, którego chcesz pozbawić prawa do zachowku. Aby skutecznie wydziedziczyć spadkobiercę musi on pomimo dezaprobaty, krytyki i upomnień w dalszym ciągu postępować w sposób naganny, sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

 

  1. Kiedy spadkobierca dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci.

Z przestępstwem umyślnym mamy do czynienia, kiedy sprawca podejmuje określone działania zmierzające do osiągnięcia przestępczego celu (np. pobicia). Nie będziemy mieli z reguły do czynienia z powodem do wydziedziczenia, jeśli np. spadkobierca odniósł obrażenia (nawet bardzo poważne) w wypadku samochodowym spowodowanym przez spadkobiercę. Fakt popełnienia przestępstwa, nie musi być stwierdzony wyrokiem sądu karnego.

Zauważ, że nie każde przestępstwo popełnione wobec spadkodawcy mieści się w tym katalogu. Kradzież pieniędzy należących do spadkodawcy, mimo że zasługująca na dezaprobatę, nie stanowi umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności.

Takie zachowanie nie będzie również wystarczające, by pozbawić uprawnionego do zachowku na podstawie pierwszej przesłanki – czyli uporczywego zachowania w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Jednorazowa kradzież nie będzie zachowaniem uporczywym.

Zwróć uwagę, że w przepisie wyraźnie jest mowa o tym, że podstawą wydziedziczenia jest sytuacja, gdy spadkobierca dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko określonym wartościom.

Kodeks cywilny nie zawiera definicji osoby najbliższej spadkodawcy, dlatego każdy przypadek należy rozpatrywać w kontekście całokształtu okoliczności. Dla kogoś osobą najbliższą może być nie tylko krewny, czy partner życiowy, ale również przyjaciel.

Należy podkreślić, że jedynie rażąca obraza czci stanowi uzasadnioną podstawę do wydziedziczenia.

  1. Kiedy spadkobierca uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Będzie tak w przypadku kiedy spadkobierca przez dłuższy czas będzie odmawiał udzielania na rzecz spadkodawcy pomocy (nie tylko finansowej) wsparcia i nie będzie utrzymywał z nim kontaktów. Mowa zatem o sytuacji, w której  w zasadzie wszystkie więzi rodzinne pomiędzy tymi osobami wygasają.

Zwróć uwagę, że niedopełnienie względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych musi odnosić się bezpośrednio do spadkodawcy, a nie do osób mu najbliższych. Uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych względem brata, czy siostry którzy zamieszkują ze spadkodawcą i wymagają pomocy nie jest wystarczającą przesłanką wydziedziczenia.

W orzecznictwie sądów, jako niedopełnianie obowiązków rodzinnych traktuje się takie zachowania jak: uchylanie się od zaspokajania obowiązku alimentacyjnego, brak osobistej troski czy zainteresowania chorym spadkodawcą, zerwanie kontaktów rodzinnych.

Zwłaszcza wystąpienie tej ostatniej przesłanki jest często kwestionowane przez wydziedziczonego w toku sprawy sądowej. W postępowaniu sąd bada z czyjej inicjatywy nastąpiło zerwanie kontaktów, jaki był jego powód i  czy wydziedziczony nie miał swoich własnych, usprawiedliwionych motywów, by ochłodzić stosunki z rodziną.

Trzecim warunkiem skutecznego wydziedziczenia jest wskazanie jego przyczyny bezpośrednio w treści testamentu.

Przyczyny wydziedziczenia – co jeśli jest ich kilka?

Spadkodawca może w testamencie wskazać jedną lub kilka przyczyn wydziedziczenia wymienionych w art. 1008 k.c. Z taktycznego punktu widzenia, jeżeli zaistnieją dwie albo trzy przyczyny wydziedziczenia, w testamencie należy powołać się na każdą z nich.

Powód jest prozaiczny: jeżeli osoba wydziedziczona będzie chciała podważyć testament, będzie musiała kwestionować podstawę wydziedziczenia. Jeżeli uda mu się to zrobić z jedną z nich, aktualne pozostaną inne przesłanki.

Może się zdarzyć również tak, że podstawy wydziedziczenia będą na siebie nachodzić – bo jedno zachowanie będzie zarówno przestępstwem, jak i niedopełnianiem względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. Takim przykładem będzie popełnienie przestępstwa niealimentacji. Podobnie jeśli uprawniony do zachowku będzie znęcał się nad spadkodawcą, to dopuści się nie tylko czynu zabronionego, ale również uporczywego postępowania w sposób sprzeczny z zasadami współżycia, a być może również rażącej obrazy czci.

Przyczyna wydziedziczenia podana w testamencie nie musi być opatrzona konkretnym artykułem kodeksu cywilnego, ale dobrze jeśli jest sformułowana na tyle jasno, by nie było konieczności dokonywania interpretacji. Z tego względu przed sporządzeniem testamentu warto, by w danej sytuacji swoją opinię wyraził adwokat lub notariusz.

Prawo do zachowku a przebaczenie

Zgodnie z art. 1010 k.c. spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył.

Uwaga! Przebaczenie wyłącza możliwość wydziedziczenia, ale nie sprawia, że wcześniejsze wydziedziczenie w testamencie staje się bezskuteczne.

Innym słowy: jeżeli spadkodawca dokonał wydziedziczenia w testamencie, następnie przebaczył uprawnionemu do zachowku, to wydziedziczenie nadal jest ważne. Jeżeli już po dokonaniu wydziedziczenia spadkodawca przebaczył uprawnionemu i chce, by przysługiwał mu zachowek powinien zmienić treść testamentu.

Testament negatywny a wydziedziczenie

Często wydziedziczenie jest mylone z testamentem negatywnym. Testament negatywny może brzmieć na przykład tak: „Nie chcę, by po mojej śmierci moja małżonka Joanna oraz moje dzieci Jan i Katarzyna otrzymali cokolwiek w spadku.”

Jeżeli w treści testamentu nie ma wskazanej żadnej wymaganej przesłanki, to nie mamy do czynienia z wydziedziczeniem. Joanna, Jan i Katarzyna w dalszym ciągu mogą zainicjować postępowanie sądowe o zachowek.

Skuteczne wydziedziczenie – podsumowanie

Reasumując, jeżeli chcesz skutecznie wydziedziczyć uprawnionego do zachowku musisz: po pierwsze dokonać wydziedziczenia w drodze testamentu, po drugie wskazać jedną z trzech przesłanek wydziedziczenia i po trzecie wskazać przyczynę wydziedziczenia

Przyczyny wydziedziczenia to katalog zamknięty opisany w art. 1008 k.c. Uprawniony do zachowku może zostać wydziedziczony jeżeli:

  1. wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego,
  2. dopuścił się przestępstwa przeciwko zdrowiu wolności albo rażącej obrazy czci,
  3. uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

 

Przestępstwo przeciwko zdrowiu, wolności albo rażąca obraza czci, by stanowić przesłankę pozbawienia prawa do zachowku członka rodziny, może być wymierzone w spadkodawcę, albo w osobę mu najbliższą.

Wydziedziczony członek rodziny nie jest uprawniony ani do dziedziczenia, ani do zachowku. W miejsce wydziedziczonego wchodzą kolejne osoby uprawnione do spadku.

Przeczytaj także:

dobry adwokat wrocław

pozdrawiam, adwokat Iwo Klisz
Mam na dzieję, że mój artykuł wyjaśnił Ci kilka rzeczy. Jeśli tak, to kliknij „Lubię to” lub polub stronę naszej Kancelarii na facebooku (Facebook adwokat Wrocław).


Jeśli chcesz skorzystać z pomocy prawnej, zapraszam Cię do kontaktu:

tel. 695 560 425 email: i.klisz@adwokat-wroclaw.biz.pl

Kancelaria Prawa Spadkowego

Wrocław - Poznań - Gdańsk - Katowice

Prawo spadkowe na You Tube!

Zapraszam Cię na kanał prowadzony przez moją małżonkę radcę prawnego Annę Klisz