adwokat Iwo Klisz

Jestem adwokatem, wspólnikiem zarządzającym w Kancelarii Klisz i Wspólnicy oraz liderem zespołu prawników specjalizujących się w sprawach spadkowych. Do tej pory razem z moim zespołem pomogłem setkom osób w sprawach spadkowych. Wspierałem je przy dopełnianiu formalności związanych z nabyciem spadku. Pomagałem uzyskać prawa do należnego im majątku spadkowego zarówno na salach sądowych jak i przy stole negocjacyjnym.

Biuro we Wrocławiu ul. Joachima Lelewela 23/7 tel. 697 945 000

Biuro w Katowicach ul. Sobieskiego 27/30 tel. 717 405 000

Biuro w Poznaniu ul. Bóżnicza 1/14 tel. 669 452 900

Biuro w Gdańsku ul. Kartuska 31c/1 tel. 669 221 900

Biuro w Warszawie ul. Zamieniecka 62/64 tel. 695 560 425

Biuro w Krakowie (w przygotowaniu) tel. 695 560 425

strona www: Kancelaria Klisz i Wspólnicy

Myślisz o planowaniu spadkowym?

Obejrzyj moje mini szkolenie na YOUTUBE!

spadek, stwierdzenie nabycia spadku, zachowek, dział spadku

Najnowsze wpisy

Wydziedziczenie – co to jest i jakie spełnia zadanie

wydziedziczenie

Wydziedziczenie – czy na pewno wiesz, o czym mówisz?

Wydziedziczenie to jedna z tych instytucji prawa spadkowego, która w powszechnej opinii ma zupełnie inny kształt, niż w rzeczywistości w prawie spadkowym. Uważa się, że jeśli spadkodawca  powołał do całości spadku jedną lub kilka osób z kręgu spadkobierców ustawowych, to wydziedziczył pozostałych. To nieprawda. Wydziedziczenie nie działa w ten sposób.

Pisałem już o tym, że w sytuacji kiedy spadkobierca ustawowy będący osobą najbliższą spadkodawcy nie otrzymał należnej mu części spadku przysługuje mu roszczenie o zachowek. Wydziedziczenie polega na odebraniu osobie tego uprawnienia. Wydziedziczenie, to inaczej pozbawienie prawa do zachowku.

Co więcej, nie można wydziedziczyć ot tak dzieci, małżonka, czy innego spadkobiercy, tylko dlatego, że tego chcemy. W tym zakresie prawo do swobodnego decydowania o losach naszego majątku po śmierci jest znacząco ograniczone, bowiem zachowek jest czymś obowiązkowym. Możemy w testamencie pozbawić uprawnionego prawa do zachowku, ale tylko w wyjątkowych przypadkach.

Pamiętaj także, że wydziedziczenie może nastąpić tylko w sporządzonym testamencie i może to zrobić tylko spadkodawca. Nie można wydziedziczyć spadkobierców ustawowych po śmierci spadkodawcy. W takim przypadku pozostaje możliwość uznania ich za niegodnych dziedziczenia, ale to już zupełnie inna historia.

wydziedzicznie

Przesłanki (warunki) wydziedziczenia

Spadkodawca nie może bez ważnych powodów pozbawić najbliższego członka rodziny prawa do zachowku. Wydziedziczenie spadkobiercy może nastąpić tylko w trzech ściśle określonych przypadkach, które określane są jako tzw: przesłanki wydziedziczenia.

Jeżeli wydziedziczysz spadkobierców z pominięciem albo naruszeniem wskazanych przesłanek, to wydziedziczenie będzie prawnie nieskuteczne (czyli tak, jakby go w ogóle nie było). Każde odstępstwo od opisanych niżej zasad otwiera wydziedziczonym spadkobiercom furtkę do podważenia lub obalenia wydziedziczenia w toku sprawy o stwierdzenie nabycia spadku lub – znacznie częściej – o zapłatę zachowku.

Przypadek pierwszy: kiedy spadkobierca wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego

Jako przykład takiego zachowania uzasadniającego wydziedziczenie podaje się prowadzenie nagannego trybu życia, które ma miejsce np. gdy spadkobierca utrzymuje się z popełniania przestępstw, jest nałogowym alkoholikiem, narkomanem, hazardzistą, żyje na koszt spadkodawcy i odmawia poszukiwania pracy. Takim zachowaniem może być też niemoralne prowadzenie się.

Zachowania sprzeczny z zasadami współżycia jako warunek wydziedziczenia

Nie chodzi jednak o to, żeby spadkobierca ustawowy żył pod dyktando spadkodawcy. Zachowanie skutkujące wydziedziczeniem spadkobiercy musi być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Przykładowo można zwrócić uwagę na jeden z wyroków, w którym sąd apelacyjny wskazał, że fakt uzyskania wykształcenia średniego bez matury nie stanowi zachowania sprzecznego z zasadami współżycia społecznego. Zatem wydziedziczenie spadkobiercy ze strony spadkodawcy (rozczarowanego rodzica) było nieskuteczne.

Uporczywe postępowanie

Co ważne, stan ten musi utrzymywać się przed dłuższy czas, zaś spadkodawca musi wyrażać zdecydowaną dezaprobatę w stosunku do postępowania spadkobiercy (zachowanie spadkobiercy musi być sprzeczne z wolą spadkodawcy). Nieskuteczne będzie wydziedziczenie spadkobiercy z powodu alkoholizmu, jeżeli spadkodawca sam uczestniczył lub nawet urządzał libacje alkoholowe ze spadkobiercą.

Prawo spadkowe wprost wskazuje, że warunkiem skutecznego wydziedziczenia spadkobiercy jest uporczywe postępowanie. Nie wystarczy zatem pojedyncze działanie spadkobiercy, nawet jeżeli byłoby rażąco sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W tej sytuacji np. jednorazowa zdrada nie jest wystarczającą podstawą do wydziedziczenia małżonka.

Tylko zachowania umyślne jest warunkiem wydziedziczenia.

Co więcej, uporczywość oznacza, że spadkobierca musi zdawać sobie sprawę z tego, że niewłaściwie postępuje wobec spadkodawcy. Po drugie musi działać w sposób umyślny. Zatem wydziedziczenie ze względu na chorobę alkoholową może okazać się nieskuteczne, kiedy zachowanie spadkobiercy wiąże się z nieprzezwyciężalnym przymusie wywołanym chorobą

Podobnie trwonienie rodzinnego majątku na skutek ciężkiej choroby psychicznej nie będzie zachowaniem umyślnym uzasadniającym wydziedziczenie. Wprawdzie uprawniony do zachowku wbrew woli spadkodawcy wyzbywa się  tego, co posiada, ale nie można przypisać mu działania umyślnego – zachowuje się tak pod wpływem choroby.

Zwróć zatem uwagę na to, o czym pisałem na samym początku: skuteczne wydziedziczenie danej osoby nie jest uzależnione wyłącznie od Twojej woli. Wola spadkodawcy to tylko jeden z wymaganych elementów. Znaczenie tutaj ma zachowanie członka Twojej rodziny, którego chcesz pozbawić prawa do zachowku. Aby skutecznie wydziedziczyć spadkobiercę musi on pomimo dezaprobaty, krytyki i upomnień w dalszym ciągu postępować w sposób naganny, sprzeczny z zasadami współżycia społecznego.

Przypadek drugi: kiedy spadkobierca dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci.

Z przestępstwem umyślnym mamy do czynienia, kiedy sprawca podejmuje określone działania zmierzające do osiągnięcia przestępczego celu (np. pobicia). Nie będziemy mieli z reguły do czynienia z powodem do wydziedziczenia, jeśli np. spadkobierca odniósł obrażenia (nawet bardzo poważne) w wypadku samochodowym spowodowanym przez spadkobiercę.

Fakt popełnienia przestępstwa, nie musi być stwierdzony wyrokiem sądu karnego.

Tylko określony typ przestępstwa uzasadnia wydziedziczenie

Zauważ, że nie każde przestępstwo popełnione wobec spadkodawcy mieści się w tym katalogu. Kradzież pieniędzy należących do spadkodawcy, mimo że zasługująca na dezaprobatę, nie stanowi umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności. Nie można zatem skutecznie wydziedziczyć osoby, która okradła spadkodawcę.

Takie zachowanie nie będzie również wystarczające, by pozbawić uprawnionego do zachowku na podstawie pierwszej przesłanki – czyli uporczywego zachowania w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Jednorazowa kradzież nie będzie zachowaniem uporczywym.

Zwróć uwagę, że w przepisie wyraźnie jest mowa o tym, że podstawą wydziedziczenia jest sytuacja, gdy spadkobierca dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko określonym wartościom. Kodeks cywilny nie zawiera definicji osoby najbliższej spadkodawcy, dlatego każdy przypadek należy rozpatrywać w kontekście całokształtu okoliczności. Dla kogoś osobą najbliższą może być nie tylko krewny, czy partner życiowy, ale również przyjaciel.

Należy podkreślić, że jedynie rażąca obraza czci stanowi uzasadnioną podstawę do wydziedziczenia.

Przypadek trzeci: kiedy spadkobierca uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

Będzie tak w przypadku kiedy spadkobierca przez dłuższy czas będzie odmawiał udzielania na rzecz spadkodawcy pomocy (nie tylko finansowej) wsparcia i nie będzie utrzymywał z nim kontaktów. Mowa zatem o sytuacji, w której  w zasadzie wszystkie więzi rodzinne pomiędzy tymi osobami wygasają.

Zwróć uwagę, że obowiązki rodzinne, których niedopełnienie jest przyczyną wydziedziczenia muszą odnosić się bezpośrednio do spadkodawcy, a nie do osób mu najbliższych. Uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych względem brata, czy siostry którzy zamieszkują ze spadkodawcą i wymagają pomocy nie jest wystarczającą przesłanką wydziedziczenia.

Przypadki uporczywego niedopełniania obowiązków rodzinnych jako podstawa wydziedziczenia

W orzecznictwie sądów, jako niedopełnianie obowiązków rodzinnych traktuje się takie zachowania jak: uchylanie się od zaspokajania obowiązku alimentacyjnego, wyrzucenie spadkodawcy z domu, brak osobistej troski czy zainteresowania chorym spadkodawcą, zerwanie kontaktów rodzinnych. Zwróć jednak uwagę, że wydziedziczenie z tej przyczyny jest możliwe nawet wówczas, gdy np. obowiązek alimentacyjny nie został nałożony wyrokiem sądu.

Warto jednak zauważyć, że – jak wskazuje sąd apelacyjny w Poznaniu – spadkodawca nie może powołać się na tę przyczynę wydziedziczenia, jeżeli sam uchylał się od przyjęcia zaoferowanej mupomocy.

Z doświadczenia mogę powiedzieć, że wystąpienie tej ostatniej przesłanki jest często kwestionowane przez wydziedziczonego w toku sprawy sądowej. W postępowaniu sąd bada z czyjej inicjatywy nastąpiło zerwanie kontaktów, jaki był jego powód i  czy wydziedziczony nie miał swoich własnych, usprawiedliwionych motywów, by ochłodzić stosunki z rodziną.

Pamiętaj, że warunkiem skutecznego wydziedziczenia jest wskazanie jego przyczyny bezpośrednio w treści testamentu.

Zobacz także:

Przyczyny wydziedziczenia – co jeśli jest ich kilka?

Spadkodawca może w testamencie wskazać jedną lub kilka przyczyn wydziedziczenia wymienionych w art. 1008 k.c. Np. z powodu niedopełnienia obowiązków rodzinnych i jednocześnie popełnienia przestępstwa. Z taktycznego punktu widzenia, jeżeli zaistnieją dwie albo trzy przyczyny wydziedziczenia, w testamencie należy powołać się na każdą z nich.

Powód jest prozaiczny: jeżeli osoba wydziedziczona będzie chciała podważyć testament, będzie musiała kwestionować podstawę wydziedziczenia. Jeżeli uda mu się to zrobić z jedną z nich, aktualne pozostaną inne przesłanki.

Może się zdarzyć również tak, że podstawy wydziedziczenia będą na siebie nachodzić – bo jedno zachowanie będzie zarówno przestępstwem, jak i niedopełnianiem względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. Takim przykładem będzie popełnienie przestępstwa niealimentacji. Podobnie jeśli uprawniony do zachowku będzie znęcał się nad spadkodawcą, to dopuści się nie tylko czynu zabronionego, ale również uporczywego postępowania w sposób sprzeczny z zasadami współżycia, a być może również rażącej obrazy czci.

Przyczyna wydziedziczenia podana w testamencie nie musi być opatrzona konkretnym artykułem kodeksu cywilnego, ale dobrze jeśli jest sformułowana na tyle jasno, by nie było konieczności dokonywania interpretacji. Z tego względu przed sporządzeniem testamentu warto, by w danej sytuacji swoją opinię wyraził adwokat lub notariusz.

Prawo do zachowku a przebaczenie

Zgodnie z art. 1010 k.c. spadkodawca nie może wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył.

Uwaga!

Przebaczenie wyłącza możliwość wydziedziczenia, ale nie sprawia, że wcześniejsze wydziedziczenie w testamencie staje się bezskuteczne. Innym słowy: jeżeli spadkodawca dokonał wydziedziczenia w testamencie, następnie przebaczył uprawnionemu do zachowku, to wydziedziczenie nadal jest ważne. Jeżeli już po dokonaniu wydziedziczenia spadkodawca przebaczył uprawnionemu i chce, by przysługiwał mu zachowek powinien zmienić treść testamentu.

Co ciekawe spadkodawca może dokonać przebaczenia nawet wówczas, gdy nie dysponuje pełną zdolnością do czynności prawnych (nie jest w pełni świadomy). Wystarczy, że w chwili przebaczenia spadkodawca działa z dostatecznym rozeznaniem.

Testament negatywny a wydziedziczenie

Często wydziedziczenie jest mylone z testamentem negatywnym. Testament negatywny może brzmieć na przykład tak: „Nie chcę, by po mojej śmierci moja małżonka Joanna oraz moje dzieci Jan i Katarzyna otrzymali cokolwiek w spadku.”

Jeżeli w treści testamentu nie ma wskazanej żadnej wymaganej przesłanki, to nie mamy do czynienia z wydziedziczeniem. Joanna, Jan i Katarzyna w dalszym ciągu mogą zainicjować postępowanie sądowe o zachowek.

Skuteczne wydziedziczenie – podsumowanie

Reasumując, jeżeli chcesz skutecznie wydziedziczyć uprawnionego do zachowku musisz: po pierwsze dokonać wydziedziczenia w drodze testamentu, po drugie wskazać jedną z trzech przesłanek wydziedziczenia i po trzecie wskazać przyczynę wydziedziczenia

Przyczyny wydziedziczenia to katalog zamknięty opisany w art. 1008 k.c. Uprawniony do zachowku może zostać wydziedziczony jeżeli:

  1. wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego,
  2. dopuścił się przestępstwa przeciwko zdrowiu wolności albo rażącej obrazy czci,
  3. uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych.

 

Pamiętaj, że warunkiem skutecznego wydziedziczenia jest wskazanie jego przyczyny bezpośrednio w testamencie. Co więcej przyczyna wydziedziczenie spadkobiercy musi istnieć w chwili sporządzenia testamentu.

Przestępstwo przeciwko zdrowiu, wolności albo rażąca obraza czci, by stanowić przesłankę pozbawienia prawa do zachowku członka rodziny, może być wymierzone w spadkodawcę, albo w osobę mu najbliższą.

Wydziedziczony członek rodziny nie jest uprawniony ani do dziedziczenia, ani do zachowku. W miejsce wydziedziczonego wchodzą kolejne osoby uprawnione do spadku.

Przeczytaj także:

JAK MOGĘ TOBIE POMÓC?

adwokat poznań prawo spadkowe

Administratorem Twoich danych osobowych jest Iwo Klisz Kancelaria Adwokacka. Więcej informacji o danych osobowych znajdziesz w linku

Kancelaria Prawa Spadkowego

Wrocław - Warszawa - Poznań - Gdańsk - Katowice

prawo spadkowe

Prawo spadkowe na You Tube!

Zapraszam Cię na kanał prowadzony przez moją małżonkę radcę prawnego Annę Klisz

POBIERZ DARMOWEGO EBOOKA: ZACHOWEK WSZYSTKO, CO MUSISZ WIEDZIEĆ

Każdy z nas intuicyjnie wie, czym jest zachowek i kiedy się należy. Jednakże w rzeczywistości jest to skomplikowana instytucja prawa spadkowego. W zależności od wielu czynników, jego wysokość może być bardzo różna. Co więcej, istnieje wiele sytuacji, w których żądanie zachowku nie jest dopuszczalne.

W ebooku odpowiadamy na następujące pytania:

    • Kiedy i komu przysługuje zachowek?
    • Kiedy można go dochodzić?
    • Ile wynosi zachowek?

Dodatkowo w e-booku: zachowek a testament, darowizna i zapis windykacyjny.