Spadek po dziadku, spadek po babci

1. Kiedy wnuk dziedziczy ustawowo? Mechanizm zastępowania

Wielu Klientów przychodzi do mojej kancelarii we Wrocławiu z przekonaniem, że po śmierci babci „coś im się należy”, bo byli jej ulubionymi wnukami. Niestety, prawo nie kieruje się sentymentami, a twardą matematyką.

Polski Kodeks cywilny stosuje zasadę, którą obrazowo nazywam „kolejką”. W pierwszej kolejności do okienka po spadek podchodzą dzieci zmarłego oraz małżonek. Dopóki dzieci stoją w tej kolejce (żyją i chcą dziedziczyć), wnuki czekają na zewnątrz.

Sytuacja zmienia się diametralnie, gdy Twój rodzic (dziecko dziadków) nie dożył otwarcia spadku (czyli zmarł przed dziadkiem/babcią). Wtedy wchodzi w grę tak zwane dziedziczenie ustawowe przez wnuki. Wówczas Ty i Twoje rodzeństwo „wskakujecie” w miejsce swojego zmarłego rodzica.

Dzielicie między siebie tę część, która przypadłaby Waszemu rodzicowi. Jeśli Twój tata miał dostać 1/2 spadku, a Ty masz brata – dostaniecie po 1/4 całego majątku dziadka.

2. Pułapka: Rodzic odrzuca spadek, problem spada na wnuka

To scenariusz, który w 2026 roku widzę niepokojąco często. Dziadek zostawił same kredyty (tzw. długi spadkowe). Twój rodzic idzie do notariusza i składa oświadczenie o odrzuceniu spadku, myśląc: „Uff, po problemie”.

Otóż nie. Odrzucenie spadku przez rodzica sprawia, że traktowany jest on tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Co to oznacza dla Ciebie? Że długi przechodzą teraz na Ciebie!

Sprawa komplikuje się jeszcze bardziej, gdy Ty również masz dzieci (prawnuki zmarłego). Jeśli odrzucisz spadek, długi przejdą na Twoje małoletnie dzieci. Wtedy konieczna będzie zgoda sądu rodzinnego na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego. To procedura, której nie wolno lekceważyć.

3. Spadek po dziadku na podstawie testamentu

Dziadkowie często chcą, aby ich majątek trafił bezpośrednio do wnuków, z pominięciem dzieci (które np. „już się w życiu dorobiły” albo z którymi są w konflikcie). Narzędziem do tego jest testament.

Jeśli dziadek powołał Cię do całości spadku w testamencie, to dziedziczenie ustawowe nie ma zastosowania. Stajesz się właścicielem mieszkania czy oszczędności.

Czy muszę spłacić rodzinę? (Zachowek)

Niestety, kij ma dwa końce. Jeśli otrzymałeś cały majątek, a dzieci dziadka (w tym Twój rodzic!) zostały pominięte, mogą one zgłosić się do Ciebie po zachowek.

Jest to roszczenie pieniężne – zazwyczaj połowa tego, co dostaliby ustawowo. To częsty szok dla moich Klientów: „Dostałem mieszkanie po babci, a teraz wujek chce ode mnie 100 tysięcy złotych”. Niestety, prawo chroni najbliższą rodzinę, nawet jeśli wola zmarłego była inna (chyba że doszło do skutecznego wydziedziczenia).

4. Podatek od spadku po dziadkach – dobra wiadomość

Wnuki należą do tzw. zerowej grupy podatkowej. Oznacza to, że możesz całkowicie uniknąć płacenia podatku od spadków i darowizn, niezależnie od wartości majątku.

Jest jednak jeden warunek, którego musisz bezwzględnie pilnować: zgłoszenie nabycia spadku do Urzędu Skarbowego. Służy do tego formularz SD-Z2.

• Termin: 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu o nabyciu spadku lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza.
• Ryzyko: Spóźnienie się choćby o jeden dzień oznacza, że wpadasz w I grupę podatkową i zapłacisz podatek na zasadach ogólnych. Przy mieszkaniu we Wrocławiu czy Warszawie mogą to być dziesiątki tysięcy złotych.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania