Stwierdzenie nabycia spadku po 6 miesiącach

Dwa różne terminy 6-miesięczne, które wszyscy mylą

W mojej kancelarii we Wrocławiu regularnie spotykam się z sytuacją, w której Klient przychodzi przerażony, mówiąc: „Panie Mecenasie, minęło pół roku od śmierci taty, czy ja teraz zapłacę ogromny podatek i przejmę jego długi?”.

Prawo spadkowe w Polsce jest pełne pułapek, ale największą z nich jest język potoczny. Ludzie słyszą „sześć miesięcy” i wrzucają wszystko do jednego worka. Tymczasem musimy oddzielić grubą kreską dwie zupełnie niezależne od siebie kwestie:

• Termin na decyzję co do spadku (przyjąć czy odrzucić) – to domena Kodeksu Cywilnego.
• Termin na zgłoszenie do Urzędu Skarbowego (żeby nie płacić podatku) – to domena prawa podatkowego.

Jeśli minęło 6 miesięcy od śmierci spadkodawcy, sytuacja wygląda tak: prawdopodobnie nie możesz już spadku prosto odrzucić (choć są wyjątki), ale nadal możesz przeprowadzić stwierdzenie nabycia spadku i nie zapłacić ani grosza podatku. Jak to możliwe? Czytaj dalej.

Co się dzieje automatycznie po 6 miesiącach od śmierci?

Zacznijmy od najgorszego scenariusza, którego boisz się najbardziej. Spadkodawca zmarł, minęło pół roku, a Ty nie zrobiłeś absolutnie nic. Nie poszedłeś do sądu, nie byłeś u notariusza.

W świetle prawa (zgodnie z art. 1015 Kodeksu cywilnego), brak Twojej reakcji w ciągu 6 miesięcy oznacza złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. To zmiana, która weszła w życie kilka lat temu i do dziś ratuje życie wielu Polakom. Wcześniej dziedziczyło się „wprost” – czyli bez ograniczenia odpowiedzialności za długi.

Czy to oznacza, że jesteś całkowicie bezpieczny? Nie do końca. Mechanizm dobrodziejstwa inwentarza wymaga sporządzenia wykazu inwentarza lub spisu inwentarza przez komornika. Jeśli tego nie dopilnujesz i nierzetelnie przedstawisz stan majątku, wierzyciele mogą próbować pociągnąć Cię do pełnej odpowiedzialności. Więcej o różnicach w przyjęciu spadku przeczytasz tutaj.

Czy mogę odrzucić spadek po upływie 6 miesięcy?

Zasadniczo – nie. Termin 6 miesięcy jest tzw. terminem zawitym. Oznacza to, że po jego upływie prawo wygasa. Ale jak to w prawie bywa – są furtki. I o tych furtkach rzadko przeczytasz na forach internetowych.

Jeśli nie złożyłeś oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie, bo zostałeś wprowadzony w błąd (np. wierzyciele ukrywali długi, rodzina Cię oszukała) lub działałeś pod wpływem groźby, możemy walczyć przed sądem o uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie.

Podatek od spadku – tu masz więcej czasu niż myślisz!

To jest ten moment, w którym moi Klienci oddychają z ulgą. Większość osób myśli, że zwolnienie z podatku dla najbliższej rodziny (tzw. grupa zero: małżonek, dzieci, wnuki, rodzice) przepada 6 miesięcy po pogrzebie. To mit!

Zwolnienie podatkowe przysługuje pod warunkiem zgłoszenia nabycia spadku do Urzędu Skarbowego (formularz SD-Z2) w terminie 6 miesięcy, ale liczonym od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza.

Przykład z życia wzięty:

Widzisz różnicę? Formularz SD-Z2 i kwestie podatkowe to zupełnie osobny proces, który uruchamia się dopiero po sformalizowaniu spraw spadkowych. Zatem, nawet jeśli minęło 5 lat od śmierci – nadal możesz skorzystać ze zwolnienia.

Gdzie się udać po 6 miesiącach: Sąd czy Notariusz?

Skoro już wiesz, że nie jest za późno na uregulowanie spraw własnościowych (np. żeby przepisać mieszkanie na siebie), musisz wybrać ścieżkę. Masz dwie opcje:

1. Notariusz (Akt Poświadczenia Dziedziczenia)

To opcja „szybka, ale wymagająca zgody”. U notariusza załatwisz sprawę w jeden dzień, nawet jeśli od śmierci minęło wiele lat. Warunek? Wszyscy spadkobiercy ustawowi i testamentowi muszą się stawić osobiście (lub przez pełnomocnika z bardzo specyficznym pełnomocnictwem) i być zgodni. Nie może być sporu.

2. Sąd (Stwierdzenie Nabycia Spadku)

Jeśli rodzina jest skłócona, nie ma kontaktu z jednym ze spadkobierców, albo kwestionujecie ważność testamentu – sąd jest jedyną drogą. Plusem sądu jest to, że jest tańszy (opłata od wniosku to 100 zł), ale trwa dłużej. Warto też pamiętać, że sam wniosek o stwierdzenie nabycia spadku jest technicznie dość prosty, ale diabły tkwią w szczegółach (np. ustalenie kręgu uczestników).

Konsekwencje braku stwierdzenia nabycia spadku przez lata

Skoro nie ma terminu, to czy można tak żyć bez papierów przez 10 lat? Teoretycznie tak, ale w praktyce to tykająca bomba.

• Nieruchomości: Nie sprzedasz mieszkania, nie weźmiesz kredytu pod hipotekę domu, który formalnie wciąż należy do zmarłego.
• Banki: Środki na kontach zmarłego będą zablokowane.
• Zarząd: Jeśli w spadku jest firma, brak zarządcy sukcesyjnego lub stwierdzenia nabycia spadku paraliżuje działalność.
• Zasiedzenie: To ryzyko, o którym mało kto myśli. Jeśli jeden ze spadkobierców mieszka w domu spadkowym, a reszta się nie interesuje, po 30 latach może on przejąć nieruchomość przez zasiedzenie, pozbawiając Cię udziałów.

Dlatego, nawet jeśli przegapiłeś pierwsze 6 miesięcy, nie czekaj kolejnych lat. Im dalej w las, tym trudniej o dokumenty (np. akty stanu cywilnego z zagranicy) i świadków.

Długi spadkowe a upływ czasu

Wróćmy jeszcze na chwilę do długów. Skoro po 6 miesiącach nabyłeś spadek z dobrodziejstwem inwentarza, musisz wiedzieć, jak realnie wygląda Twoja odpowiedzialność. Wierzyciel (bank, firma pożyczkowa) musi uzyskać przeciwko Tobie klauzulę wykonalności ograniczoną do wartości spadku.

Tu pojawia się rola spisu inwentarza. Jeśli go nie zrobisz, wierzyciel może twierdzić, że ukrywasz majątek. Warto więc, nawet po terminie, zadbać o formalny wykaz tego, co zmarły zostawił. Pamiętaj też, że długi spadkowe ulegają przedawnieniu. Czasami bierność wierzyciela przez lata działa na Twoją korzyść, ale żeby podnieść zarzut przedawnienia, musisz być aktywnym uczestnikiem procesu sądowego.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania po upływie 6 miesięcy