Darowizna na wnuka z pominięciem dzieci

Dlaczego dziadkowie przepisują majątek bezpośrednio na wnuki?

W mojej kancelarii we Wrocławiu coraz częściej spotykam się z sytuacją, w której to dziadkowie są „sponsorami” startu w dorosłość dla swoich wnuków. Powody są różne. Czasami chodzi o konflikt z własnymi dziećmi, a czasami o czystą pragmatykę – dzieci są już ustawione życiowo, mają domy i kredyty, a to wnuk właśnie idzie na studia i potrzebuje mieszkania.

Wielu Klientów zadaje mi pytanie: „Mecenasie, czy jak przepiszę mieszkanie na wnuka, to mój syn nie będzie miał do tego żadnych praw?”. Odpowiedź brzmi: do samego mieszkania praw mieć nie będzie (wnuk staje się właścicielem), ale do pieniędzy stanowiących równowartość części tego mieszkania – już tak. Mówimy tu o instytucji zachowku, która jest największym „straszakiem” w polskim prawie spadkowym.

Jak technicznie przekazać majątek wnukowi?

Procedura jest identyczna, jak przy darowiźnie na rzecz dzieci. Jeśli przedmiotem darowizny jest nieruchomość (mieszkanie, dom, działka), niezbędna jest wizyta u notariusza. Umowa darowizny musi mieć formę aktu notarialnego pod rygorem nieważności. Jeśli przekazujesz pieniądze, wystarczy przelew bankowy z odpowiednim tytułem („Darowizna dla wnuka”), choć dla celów dowodowych warto spisać umowę na piśmie.

Aspekt podatkowy: 0 zł dla Urzędu Skarbowego

Zanim przejdziemy do trudnych tematów roszczeniowych, mam dla Ciebie dobrą wiadomość. Wnuk, tak samo jak syn czy córka, należy do tzw. I grupy podatkowej, a ściślej do grupy „0”. Oznacza to całkowite zwolnienie z podatku od spadków i darowizn.

Warunek jest jeden, ale kluczowy: zgłoszenie nabycia własności. Należy złożyć formularz SD-Z2 do właściwego Urzędu Skarbowego w terminie 6 miesięcy od dokonania darowizny. Jeśli darowizna dotyczy nieruchomości i jest robiona u notariusza, notariusz załatwia to za Was. Jeśli jednak dajesz wnukowi gotówkę na wkład własny – musicie pilnować tego terminu sami.

Najważniejsze: Darowizna na wnuka a zachowek dla Twoich dzieci

To tutaj najczęściej dochodzi do dramatów rodzinnych. Wyobraźmy sobie sytuację: Masz mieszkanie o wartości 800 tys. zł. Masz też syna, z którym nie utrzymujesz kontaktów. Przepisujesz mieszkanie ukochanemu wnukowi (synowi córki). Umierasz, nie pozostawiając żadnego innego majątku.

Twój syn zostaje z niczym. W świetle prawa został pominięty. I w tym momencie wkracza Kodeks cywilny. Syn ma prawo żądać od wnuka (obdarowanego) zapłaty zachowku. Dlaczego? Ponieważ wartość darowizny dolicza się do spadku przy obliczaniu zachowku.

Na czym polega „doliczanie darowizn”?

Prawo chroni najbliższych spadkodawcy. Jeśli „rozdałeś” majątek za życia, to fikcyjnie „wraca” on do masy spadkowej na potrzeby obliczeń matematycznych. Twój syn wyliczy, ile należałoby mu się, gdyby mieszkanie nadal było Twoje, i zażąda od wnuka połowy tej kwoty (lub 2/3, jeśli syn jest trwale niezdolny do pracy).

Kiedy wnuk NIE zapłaci zachowku Twoim dzieciom?

To nie jest tak, że sytuacja jest beznadziejna. Istnieją przepisy, które – jeśli zostaną odpowiednio wykorzystane – mogą uchronić wnuka przed roszczeniami.

1. Zasada 10 lat (Art. 994 K.c.)

To najpotężniejszy oręż w walce z zachowkiem, ale też najtrudniejszy do zrozumienia. Przepis mówi, że przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku, dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty licząc wstecz od otwarcia spadku (Twojej śmierci).

Co to oznacza w praktyce?

• Jeśli Twój wnuk w chwili Twojej śmierci NIE JEST Twoim spadkobiercą ustawowym (a nie jest nim, dopóki żyje jego rodzic, czyli Twoje dziecko), to darowizna dokonana na jego rzecz 11 lat przed Twoją śmiercią jest „bezpieczna”. Syn nie może żądać od niej zachowku.
• Jeśli jednak darowiznę zrobisz dziś, a umrzesz za 5 lat – wnuk będzie musiał zapłacić.

2. Zwolnienie z obowiązku zaliczenia na schedę spadkową

W umowie darowizny u notariusza możesz zawrzeć klauzulę, że zwalniasz wnuka z obowiązku zaliczenia tej darowizny na schedę spadkową. To bardzo ważne w kontekście późniejszego działu spadku, ale uwaga – nie chroni to wprost przed zachowkiem. Wiele osób myli te dwa pojęcia. Zwolnienie ze schedy sprawia, że przy podziale resztek majątku wnuk nie musi się „spowiadać” z tego, co dostał, ale przy wyliczaniu roszczenia o pieniądze (zachowek) wartość darowizny i tak może być brana pod uwagę.

Więcej o tym mechanizmie przeczytasz w artykule: Co to jest scheda spadkowa i jak działa?.

Scenariusz z życia: Wnuk kontra Wujek

Często zdarza się, że pomijasz jedno dziecko (np. marnotrawnego syna), a dajesz majątek wnukowi od drugiego dziecka (dobrej córki). Wtedy syn (wujek obdarowanego) pozywa bratanka.

Musisz wiedzieć, że odpowiedzialność wnuka jest ograniczona do wartości wzbogacenia. Jeśli wnuk sprzedał mieszkanie i pieniądze „przejadł” (wydał na bieżące potrzeby, a nie np. na inne mieszkanie), w niektórych sytuacjach może bronić się przed zapłatą. Jednak sądy w 2026 roku podchodzą do tego rygorystycznie – jeśli wiedział, że roszczenie może nadejść, powinien się liczyć z obowiązkiem zapłaty.

Czy można dać i nadal rządzić? Darowizna z poleceniem

Boisz się, że po przepisaniu mieszkania wnuk (lub jego rodzice) „wyrzucą Cię na bruk”? W prawie polskim darowizna jest nieodwołalna (chyba że dojdzie do rażącej niewdzięczności), ale możesz się zabezpieczyć.

Standardem jest ustanowienie służebności osobistej mieszkania. Dzięki temu masz prawo mieszkać w lokalu do końca życia, niezależnie od tego, kto jest właścicielem. Nawet jeśli wnuk wpadnie w długi i komornik zlicytuje mieszkanie – Twoja służebność pozostaje w mocy. To absolutna konieczność, jeśli darujesz nieruchomość, w której mieszkasz.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania