Dyspozycja wkładem bankowym na wypadek śmierci – jak działa i jakie ma znaczenie?

Czym dokładnie jest dyspozycja wkładem bankowym na wypadek śmierci?

W mojej kancelarii często spotykam się z sytuacją, gdy rodzina zmarłego jest w szoku – nie tylko emocjonalnym, ale i finansowym. Konto męża czy ojca zostało zablokowane, a żona nie ma dostępu nawet do środków na bieżące zakupy, mimo że byli zgodnym małżeństwem. Banki są bezlitosne: śmierć posiadacza rachunku oznacza „zamrożenie” środków do czasu wyroku sądowego lub aktu notarialnego.

Tutaj wchodzi cała na biało dyspozycja wkładem na wypadek śmierci (uregulowana w art. 56 Prawa bankowego). To specjalne oświadczenie, które składasz w banku za życia. Wskazujesz w nim konkretne osoby, które po Twoim odejściu mają prawo przyjść do placówki i wypłacić pieniądze, omijając skomplikowane procedury spadkowe.

Co najważniejsze – te pieniądze nie wchodzą do spadku. Oznacza to, że bank nie będzie pytał o testament, nie będzie czekał na sprawę sądową i nie będzie wymagał zgody pozostałych spadkobierców.

Kto może być beneficjentem? Pułapka „osoby bliskiej”

Tutaj musimy się na chwilę zatrzymać, bo to najczęstszy błąd, jaki widzę w dokumentach moich Klientów. Wielu osobom wydaje się, że mogą zapisać pieniądze „na wypadek śmierci” każdemu – przyjaciółce, partnerce, z którą żyją od 20 lat bez ślubu (konkubinie) czy ulubionej siostrzenicy.

Niestety, przepisy są tutaj bardzo sztywne. Dyspozycję można ustanowić wyłącznie na rzecz:

• Małżonka,
• Wstępnych (rodzice, dziadkowie),
• Zstępnych (dzieci, wnuki, prawnuki),
• Rodzeństwa.

Ile pieniędzy można wypłacić? Limity w 2026 roku

To nie jest tak, że możesz w ten sposób przekazać miliony. Ustawodawca wprowadził bezpiecznik. Kwota wypłaty (bez względu na to, ile dyspozycji złożyłeś i w ilu bankach) nie może przekroczyć dwudziestokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa GUS za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku.

Mówiąc ludzkim głosem: W realiach 2026 roku, biorąc pod uwagę wzrost wynagrodzeń, mówimy tu o kwocie rzędu 180 000 – 200 000 zł. Jeśli na koncie jest więcej pieniędzy, nadwyżka „wpada” do normalnej masy spadkowej i podlega dziedziczeniu na ogólnych zasadach.

Jak zrealizować dyspozycję? Krok po kroku

Jeśli jesteś osobą wskazaną w dyspozycji, procedura jest stosunkowo prosta, ale wymaga wizyty w oddziale banku. Nie załatwisz tego przez aplikację mobilną.

1. Wizyta w banku: Zabierz ze sobą swój dowód osobisty oraz odpis aktu zgonu posiadacza rachunku.
2. Weryfikacja: Pracownik banku sprawdzi w systemie, czy zmarły faktycznie złożył taką dyspozycję i czy Ty jesteś wskazaną osobą.
3. Wypłata: Jeśli wszystko się zgadza, bank wypłaca środki (przelewem na Twoje konto lub w gotówce) – do wysokości limitu ustawowego.
4. Co z resztą? Jeśli na koncie było więcej pieniędzy niż wynosi limit dyspozycji, reszta środków zostaje zablokowana do czasu przedstawienia sądowego stwierdzenia nabycia spadku lub aktu poświadczenia dziedziczenia.

Czy te pieniądze wliczają się do spadku i zachowku?

To jest moment, w którym włącza się „czerwona lampka” u każdego doświadczonego adwokata. Przepisy mówią jasno: kwota wypłacona w ramach dyspozycji wkładem na wypadek śmierci nie wchodzi do spadku. To oznacza, że nie dzielisz się nią z innymi spadkobiercami w ramach działu spadku.

ALE (i to jest wielkie „ale”)…

Kwota ta doliczana jest do tzw. substratu zachowku. Co to znaczy w praktyce? Jeśli wypłacisz z konta ojca 150 000 zł, a jego drugim dzieckiem jest Twój brat, którego ojciec pominął, brat może zapukać do Twoich drzwi i zażądać zachowku od tej kwoty. Wiele osób o tym nie wie, traktując dyspozycję bankową jako sposób na „ukrycie” pieniędzy przed resztą rodziny. To błąd.

Zwrot kosztów pogrzebu – to nie to samo!

Warto wiedzieć, że bank ma obowiązek wypłacić z konta zmarłego pieniądze na pokrycie kosztów pogrzebu osobie, która przedstawi rachunki za ten pogrzeb. To zupełnie inny mechanizm (art. 55 Prawa bankowego) niż omawiana dyspozycja.

Zwrot kosztów pogrzebu przysługuje każdemu, kto faktycznie ten pogrzeb sfinansował (nawet sąsiadowi czy dalekiemu kuzynowi), do wysokości udokumentowanych wydatków (zgodnie ze zwyczajami w danym środowisku). Dyspozycja wkładem dotyczy nadwyżki ponad te koszty.

Czy trzeba zapłacić podatek?

Tak, nabycie praw do wkładu bankowego na podstawie dyspozycji podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. Jednak, ponieważ beneficjentami mogą być tylko członkowie najbliższej rodziny (tzw. zerowa grupa podatkowa), zazwyczaj można skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku.

Warunek jest jeden: musisz zgłosić to nabycie do Urzędu Skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia o nabyciu spadku (lub od śmierci – tu interpretacje bywają różne, dlatego zalecam pośpiech i zgłoszenie w ciągu 6 miesięcy od wypłaty środków). Więcej o formalnościach przeczytasz w moim artykule o tym, jak uniknąć płacenia zachowku i podatków.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania