Dziedziczenie po małżonku i wyłączenie go od dziedziczenia. Poradnik 2026
Boisz się, że Twój majątek trafi w ręce osoby, z którą od lat nic Cię nie łączy? Pozew o rozwód to za mało, by zablokować dziedziczenie. Sprawdź, jak skutecznie uregulować sprawy spadkowe, zanim będzie za późno.
Standardowo małżonek dziedziczy z ustawy w pierwszej kolejności, otrzymując zazwyczaj 1/2 lub 1/4 spadku. Samo wniesienie pozwu o rozwód nie przerywa dziedziczenia! Aby pozbawić męża lub żonę spadku, konieczne jest sądowe wyłączenie od dziedziczenia (Art. 940 K.C.), wydziedziczenie w testamencie lub orzeczenie separacji prawnej.
W pigułce — najważniejsze fakty
Intercyza nie chroni przed dziedziczeniem. Rozdzielność majątkowa sprawia, że majątek wspólny przestaje istnieć, ale nie odbiera małżonkowi prawa do bycia spadkobiercą ustawowym.
Rozwód w toku to ryzyko. Jeśli umrzesz w trakcie sprawy rozwodowej, Twój małżonek nadal dziedziczy. Twoi spadkobiercy muszą złożyć wniosek o jego wyłączenie w ciągu 6 miesięcy od Twojej śmierci.
Faktyczna separacja nic nie zmienia. Wyprowadzka i życie z innym partnerem bez orzeczenia sądu nie mają wpływu na prawo spadkowe. W świetle prawa nadal jesteście rodziną.
Ile standardowo dziedziczy mąż lub żona?
Zanim przejdziemy do tego, jak zablokować dziedziczenie, musisz wiedzieć, o jaką stawkę toczy się gra. Wielu Klientów w mojej kancelarii jest zaskoczonych, jak duże udziały przypadają małżonkowi, nawet jeśli relacje w związku są chłodne.
W 2026 roku zasady kodeksowe są jasne i zależą od tego, kogo zostawiasz po sobie:
- Małżonek + Dzieci: Dziedziczą w częściach równych, ale małżonek nie może dostać mniej niż 1/4 całego spadku.
- Małżonek + Rodzice (brak dzieci): Jeśli nie macie dzieci, małżonek dziedziczy połowę majątku, a drugą połowę Twoi rodzice.
- Małżonek + Rodzeństwo (brak dzieci i rodziców): To częsty błąd w myśleniu. Jeśli rodzice nie żyją, do dziedziczenia obok małżonka dochodzi Twoje rodzeństwo.
- Tylko małżonek: Jeśli nie ma dzieci, rodziców, rodzeństwa ani ich zstępnych – małżonek bierze wszystko.
To najgroźniejszy mit, z jakim się spotykam. Podpisanie rozdzielności majątkowej (intercyzy) wpływa tylko na podział majątku za życia. Po śmierci intercyza nie ma znaczenia dla powołania do spadku. Małżonek z intercyzą dziedziczy tak samo, jak ten ze wspólnotą.
Dziedziczenie ustawowe – kto i ile dostaje?
Jestem w trakcie rozwodu – czy mąż/żona dziedziczy?
To jest moment, w którym musisz zachować czujność. Wyobraź sobie sytuację: składasz pozew o rozwód, bo małżeństwo się rozpadło. Niestety, sprawy w sądach potrafią trwać latami. Co się stanie, jeśli w trakcie procesu dojdzie do tragedii i umrzesz?
W świetle prawa, dopóki wyrok rozwodowy się nie uprawomocni, jesteście małżeństwem. Oznacza to, że Twój „prawie były” mąż lub żona dziedziczy po Tobie wszystko na zasadach ogólnych. Co więcej – ma prawo do zachowku!
Dlatego samo złożenie pozwu to za mało. Prawo przewiduje jednak ratunek w postaci instytucji wyłączenia małżonka od dziedziczenia.
Sądowe wyłączenie małżonka od dziedziczenia (Art. 940 K.C.)
Jeśli spadkodawca (czyli Ty) wystąpił o rozwód lub separację z winy małżonka, a żądanie to było uzasadnione, Twoi pozostali spadkobiercy (np. dzieci) mogą po Twojej śmierci walczyć o sprawiedliwość.
Muszą zostać spełnione łącznie trzy warunki:
- Złożyłeś pozew o rozwód lub separację z orzeczeniem winy małżonka.
- Żądanie to było uzasadnione (czyli małżonek faktycznie zawinił rozpadowi pożycia).
- Spadkobiercy wytoczą powództwo o wyłączenie małżonka od dziedziczenia.
Twoi spadkobiercy mają na to bardzo mało czasu. Powództwo o wyłączenie małżonka można wytoczyć tylko w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o otwarciu spadku (śmierci), jednak nie później niż rok od otwarcia spadku. Przegapienie tego terminu oznacza, że małżonek dziedziczy wszystko, nawet jeśli byliście wrogami.
Separacja faktyczna vs prawna – gigantyczna różnica
Często słyszę w kancelarii: „Mecenasie, my od 10 lat nie żyjemy razem, on ma nową rodzinę, to chyba jasne, że nie dziedziczy?”. Niestety, dla sądu to wcale nie jest jasne.
Musimy rozróżnić dwie sytuacje:
Separacja Faktyczna
Mieszkacie osobno, nie prowadzicie wspólnego gospodarstwa. Nie ma wyroku sądu.
Skutek: Małżonek DZIEDZICZY w pełni. Traktowany jest jak wzorowy partner.
Separacja Prawna
Sąd wydał orzeczenie o separacji (taki „mały rozwód”).
Skutek: Małżonek NIE dziedziczy ustawowo. Jest traktowany tak, jakby rozwód już nastąpił.
Jeśli więc żyjesz w separacji nieformalnej, Twoim priorytetem powinno być uregulowanie tej kwestii, jeśli nie chcesz, by małżonek przejął Twój majątek.
Jak skutecznie zablokować dziedziczenie małżonka?
Skoro wiesz już, jakie są zagrożenia, przejdźmy do rozwiązań. Jako adwokat rekomenduję moim Klientom strategię „dwóch kroków”, aby maksymalnie zabezpieczyć majątek.
1. Testament z wydziedziczeniem
Najprostszym i najszybszym sposobem jest sporządzenie testamentu. Pamiętaj jednak, że samo pominięcie małżonka w testamencie (np. napisanie „wszystko zapisuję córce”) nie pozbawia go prawa do zachowku. Aby pozbawić go również zachowku, musisz go wydziedziczyć.
Wydziedziczenie wymaga wskazania w testamencie konkretnej przyczyny, np.:
- Uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych (np. porzucenie, brak alimentacji).
- Dopuszczenie się przestępstwa przeciwko Tobie.
- Uporczywe postępowanie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (np. alkoholizm, narkomania, awantury).
2. Pozew o rozwód z winy
Jeśli małżeństwo jest fikcją, złóż pozew. Nawet jeśli nie zdążysz uzyskać wyroku, otwierasz drogę swoim dzieciom do skorzystania ze wspomnianego art. 940 K.C. Bez złożonego pozwu, ich ręce będą związane.
Gdy trafia do mnie Klient w trakcie burzliwego rozstania, nie ograniczamy się do napisania pozwu rozwodowego. Równolegle przygotowujemy testament z wydziedziczeniem. To „poduszka bezpieczeństwa”. Jeśli Klient dożyje rozwodu – testament można zmienić. Jeśli nie – testament chroni majątek przed przejęciem przez skłóconego małżonka.
Co jeśli małżonek popełnił przestępstwo? (Niegodność dziedziczenia)
Istnieje jeszcze jedna furtka – uznanie za niegodnego dziedziczenia. Stosujemy to w sytuacjach ekstremalnych. Sąd może uznać małżonka za niegodnego, jeśli:
- Dopuścił się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko Tobie (np. pobicie, próba zabójstwa).
- Podstępem lub groźbą nakłonił Cię do sporządzenia testamentu.
- Zniszczył lub ukrył Twój testament.
W przeciwieństwie do wyłączenia od dziedziczenia, tutaj nie jest wymagany pozew o rozwód. Ale ciężar dowodu jest ogromny.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy separacja orzeczona przez sąd całkowicie wyklucza małżonka?
Tak. Prawna separacja (orzeczona wyrokiem sądu) powoduje, że małżonek jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. Nie dziedziczy z ustawy i nie należy mu się zachowek.
Mąż wyprowadził się 5 lat temu, ale nie mamy rozwodu. Czy dziedziczy?
Tak, niestety nadal jest pełnoprawnym spadkobiercą ustawowym. Sam fakt wyprowadzki (separacja faktyczna) nie ma znaczenia prawnego dla dziedziczenia.
Czy mogę wydziedziczyć żonę w testamencie bez podania przyczyny?
Nie. Aby wydziedziczenie było skuteczne (i pozbawiało zachowku), musisz w testamencie wskazać konkretną, prawdziwą przyczynę wynikającą z Kodeksu Cywilnego (np. rażące zaniedbywanie obowiązków rodzinnych).
Kto płaci za sprawę o wyłączenie małżonka od dziedziczenia?
Początkowo koszty ponosi strona wnosząca pozew (np. Twoje dzieci). Jednak w przypadku wygranej, sąd zazwyczaj nakazuje stronie przegranej (małżonkowi) zwrot kosztów procesu.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Sprawy spadkowe w trakcie konfliktu małżeńskiego są skomplikowane i pełne emocji. Nie ryzykuj, że Twój majątek trafi w niepowołane ręce. Przeanalizujmy Twoją sytuację.
📚 Źródła prawne:
- ⚖️ Ustawa Kodeks Cywilny (Tekst aktu prawnego):
Pobierz ustawę z Internetowego Systemu Aktów Prawnych (Sejm) - ⚖️ Art. 931 Kodeksu Cywilnego (Dziedziczenie ustawowe małżonka i dzieci):
Zobacz treść przepisu w serwisie SIP LEX - ⚖️ Art. 940 Kodeksu Cywilnego (Wyłączenie małżonka od dziedziczenia):
Zobacz treść przepisu w serwisie SIP LEX
