Czy dziecko dziedziczy długi po ojcu pozbawionym praw rodzicielskich?

Mit: „Nie miał praw, więc nie jestem spadkobiercą”

To jedno z najgroźniejszych przekonań, z jakimi spotykam się w mojej kancelarii. Często przychodzi do mnie Klient i mówi: „Mecenasie, ale ojciec pił, bił, sąd zabrał mu prawa 20 lat temu. Nie widziałem go na oczy. Dlaczego bank chce ode mnie pieniądze?”.

Musisz zrozumieć fundamentalną różnicę prawną, która obowiązuje także w 2026 roku. Pozbawienie władzy rodzicielskiej to kwestia Kodeksu Rodzinnego – ma chronić dziecko przed zaniedbaniami rodzica, gdy jest ono małe. Natomiast dziedziczenie (regulowane przez Kodeks Cywilny) opiera się na więzach krwi. Nawet najgorszy ojciec, który został pozbawiony wszelkich praw do decydowania o Twojej szkole czy leczeniu, w świetle prawa spadkowego nadal jest Twoim „wstępnym”.

Dopóki żyjesz i jesteś jego dzieckiem (a biologicznie jesteś nim zawsze, chyba że doszło do adopcji pełnej przez inną osobę), znajdujesz się w pierwszej grupie spadkobierców ustawowych. Oznacza to, że dziedziczysz aktywa (jeśli są) oraz pasywa (długi).

Co zrobić, gdy dowiadujesz się o śmierci ojca-dłużnika?

Strategia działania zależy od tego, czy jesteś osobą pełnoletnią, czy sprawa dotyczy Twojego małoletniego dziecka. Skupmy się najpierw na Tobie jako dorosłym spadkobiercy.

Masz trzy wyjścia, ale w przypadku zadłużonego ojca, sensowne jest zazwyczaj tylko jedno:

• Przyjęcie proste: Bierzesz wszystko bez ograniczeń odpowiedzialności za długi. (Odradzam).
• Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza: Odpowiadasz za długi tylko do wartości majątku, który odziedziczyłeś (np. ojciec zostawił 0 zł majątku i 100 tys. długu – teoretycznie nie spłacasz nic). To jest obecnie opcja domyślna, jeśli nic nie zrobisz.
• Odrzucenie spadku: Traktuje się Cię tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku. Nie dziedziczysz nic – ani długów, ani ewentualnego majątku.

Odrzucenie spadku – czy to zawsze koniec problemów?

Wydaje się, że złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku u notariusza (koszt ok. 50-100 zł + taksa) załatwia sprawę. I tak, i nie. Tutaj pojawia się mechanizm, o którym wielu zapomina.

Kiedy Ty odrzucasz spadek z długami, prawo „szuka” kolejnego spadkobiercy na Twoje miejsce. Zgadnij, kto to jest? Twoje dzieci. Jeśli masz dzieci, problem długów dziadka (nawet tego, którego nigdy nie poznały) spada na nie.

Dziecko małoletnie a długi dziadka – procedura sądowa

To jest moment, w którym moi Klienci najczęściej proszą o pomoc. Aby odrzucić spadek w imieniu małoletniego dziecka, rodzic nie może działać samowolnie. Jest to tzw. czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka.

Musisz przejść następującą ścieżkę:

1. Złożyć wniosek do sądu opiekuńczego o zgodę na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego.
2. Odczekać na rozprawę i postanowienie sądu.
3. Po uprawomocnieniu się postanowienia – udać się do notariusza i złożyć oświadczenie.

Brzmi prosto? W praktyce sądy są zawalone sprawami. Jeśli nie uzasadnisz wniosku odpowiednio (udowadniając, że spadek to same długi), sąd może zarządzić postępowanie wyjaśniające, co przedłuża sprawę. A zegar tyka.

Czy „dobrodziejstwo inwentarza” chroni w 100%?

Wiele osób uspokaja się faktem, że od 2015 roku brak reakcji oznacza dziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza. Teoretycznie: odpowiadasz za długi tylko do wartości majątku. Jeśli majątek to 0 zł, to odpowiedzialność wynosi 0 zł.

Gdzie jest haczyk? W procedurach i kosztach. Wierzyciel (np. bank lub firma windykacyjna) może zażądać urzędowego spisu inwentarza przez komornika. Koszty te często musi wstępnie pokryć spadkobierca. Dodatkowo, wierzyciele potrafią latami nękać spadkobierców, żądając wykazania, że spadek był „pusty”.

Dlatego, jeśli masz pewność, że po ojcu zostały tylko długi, odrzucenie spadku jest zazwyczaj rozwiązaniem „czystszym” i finalnie tańszym, niż późniejsza walka z wierzycielami przy użyciu dobrodziejstwa inwentarza.

A co, jeśli nie wiedziałem, że ojciec zmarł?

To częsty scenariusz przy braku kontaktów i odebranych prawach rodzicielskich. Dowiadujesz się o śmierci ojca po 2 latach, gdy komornik zajmuje Twoje konto. Czy jest za późno?

Termin 6 miesięcy na odrzucenie spadku liczy się od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swego powołania do spadku. Zazwyczaj jest to dzień śmierci, ale w przypadku zerwanych więzi rodzinnych, często udaje nam się udowodnić przed sądem, że Klient dowiedział się o zgonie znacznie później (np. z pisma od komornika). Wymaga to jednak przeprowadzenia specyficznego postępowania o przywrócenie terminu lub zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie.

Jest to trudniejsze niż zwykłe odrzucenie, ale w mojej praktyce wielokrotnie ratowaliśmy w ten sposób majątek Klientów, którzy o śmierci ojca dowiedzieli się po latach.

Czy zawsze warto odrzucać?

Zanim podejmiesz decyzję, warto zrobić chłodną analizę. Czasami ojciec „pozbawiony praw” mógł przez lata zgromadzić majątek, o którym nie wiesz (np. udział w nieruchomości, działkę). Jeśli wartość aktywów przewyższa długi, przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza może być opłacalne.

Jednak w 90% przypadków, z jakimi przychodzą do mnie Klienci w takich sprawach, „spadek” to niestety tylko pętla chwilówek i niespłaconych alimentów.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania