O co może pytać sąd na rozprawie spadkowej?

Dlaczego sąd musi Cię przesłuchać?

Wielu moich Klientów pyta: „Panie Mecenasie, przecież wszystko napisałem we wniosku. Po co mam iść do sądu i odpowiadać na te same pytania?”. To zrozumiała frustracja, ale procedura cywilna rządzi się swoimi prawami. W roku 2026, mimo postępującej cyfryzacji wymiaru sprawiedliwości, bezpośredni kontakt sędziego ze spadkobiercą jest nadal wymagany w większości przypadków.

Sąd ma obowiązek ustalić tzw. krąg spadkobierców ustawowych z urzędu. Nie może polegać tylko na tym, co napiszesz w piśmie. Musi odebrać od Ciebie zapewnienie spadkowe. To specjalna procedura, która ma gwarantować, że nikt z rodziny nie został pominięty.

Kluczowy moment: Zapewnienie spadkowe

To jest najważniejsza część rozprawy. Sąd poprosi Cię o podejście do barierki (lub pulpitu dla świadka) i zacznie zadawać serię pytań. Pamiętaj, że składasz to zapewnienie pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania – dokładnie tak samo, jak świadek w sprawie karnej.

Oto lista pytań, które padną na 99%:

• Kiedy i gdzie zmarł spadkodawca? (Sąd weryfikuje akt zgonu).
• Gdzie zmarły ostatnio stale zamieszkiwał? (To ustala właściwość sądu).
• Czy zmarły w chwili śmierci był w związku małżeńskim?
• Ile razy zmarły zawierał związki małżeńskie?
• Ile zmarły miał dzieci? (Tu uwaga: Sąd pyta o wszystkie dzieci: z małżeństwa, pozamałżeńskie, a także te przysposobione/adoptowane oraz te, które zmarły przed nim).

Pytania o testament – tu bywa nerwowo

Kolejnym etapem jest ustalenie, czy dziedziczenie odbywa się na podstawie ustawy (Kodeksu Cywilnego), czy woli zmarłego. Sędzia zapyta wprost:

„Czy wiadomo Panu/Pani o istnieniu testamentu spadkodawcy?”

Tutaj nie ma miejsca na domysły. Jeśli wiesz, że babcia coś pisała i trzymała w szufladzie, musisz o tym powiedzieć. Jeśli testament został złożony u notariusza, również o tym wspominasz.

Jeżeli testament jest w sądzie (np. został dołączony do wniosku), sędzia go okazuje (pokazuje fizycznie kartkę papieru) i pyta:

• Czy rozpoznaje Pan/Pani pismo i podpis zmarłego?
• Czy testament nosi ślady zmian, przekreśleń, dopisków?
• Czy wie Pan/Pani o istnieniu innych testamentów? (Często ludzie piszą kilka wersji).

Pytania o „niewygodnych” krewnych

Sąd musi mieć pewność, że nikt nie został pominięty. Dlatego możesz usłyszeć pytania, które wydają się dziwne lub zbyt osobiste, ale mają głęboki sens prawny. Sędzia może zapytać:

• Czy którekolwiek z dzieci zmarłego zrzekło się dziedziczenia za życia rodzica? (Chodzi o umowę notarialną).
• Czy ktoś odrzucił spadek po śmierci spadkodawcy?
• Czy toczy się lub toczyło postępowanie o uznanie kogoś za niegodnego dziedziczenia?

Szczególnie ważne jest pytanie o dzieci, które zmarły przed spadkodawcą. Jeśli Twój brat zmarł 5 lat przed Twoim ojcem, ale zostawił własne dzieci (Twoje bratanki), to one wchodzą w jego miejsce. Sąd musi o nich wiedzieć, aby prawidłowo ustalić schemat dziedziczenia.

Jak się zachować w sądzie? Etykieta i procedura

Stres często paraliżuje, dlatego warto wiedzieć, jak wygląda techniczna strona rozprawy. W sądach cywilnych obowiązuje pewien „teatr”, którego reguły są sztywne.

1. Wejście na salę: Sędzia lub protokolant wywoła sprawę (np. „Sprawa z wniosku Jana Kowalskiego…”). Wchodzisz, zajmujesz miejsce (Wnioskodawca zwykle po prawej stronie stołu sędziowskiego, Uczestnicy po lewej, ale sędzia wskaże).
2. Wstawanie: Gdy sędzia do Ciebie mówi lub gdy Ty mówisz do sądu – zawsze wstawaj. To wyraz szacunku dla Sądu (nie dla osoby sędziego, ale dla godła, które wisi za nim).
3. Zwracanie się: Do sędziego mówimy „Wysoki Sądzie”. Unikaj formy „Proszę Pani/Pana”.
4. Dokumenty: Miej przy sobie dowód osobisty. Bez niego sąd nie sprawdzi Twojej tożsamości i może odroczyć rozprawę.

Co jeśli nie znasz odpowiedzi?

Może się zdarzyć, że sąd zapyta o dalekiego kuzyna, z którym nie masz kontaktu od 20 lat. „Czy wujek Marek miał dzieci?”. Jeśli nie wiesz – powiedz wprost: „Nie wiem, nie utrzymywaliśmy kontaktu”.

Nie zgaduj. Jeśli powiesz „Chyba nie miał”, a okaże się, że miał trójkę, wprowadzasz sąd w błąd. W takiej sytuacji sędzia może zobowiązać Cię do ustalenia tych danych (np. sprawdzenia w urzędzie stanu cywilnego) lub zarządzić poszukiwanie spadkobierców przez ogłoszenie w prasie (co wydłuża sprawę o pół roku).

W skomplikowanych sprawach, gdzie drzewo genealogiczne jest zawiłe, często przed sprawą przygotowujemy tzw. zapewnienie spadkowe na piśmie, aby na sali sądowej niczego nie pomylić.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania