Odrzucenie spadku po terminie

Czy naprawdę można odrzucić spadek po terminie?

Wyobraź sobie sytuację: wujek Zdzisiek zmarł rok temu. Nie utrzymywaliście bliskich kontaktów, wiedziałeś tylko, że „jakoś sobie radził”. Nie złożyłeś oświadczenia o odrzuceniu spadku w ciągu ustawowych 6 miesięcy, bo uznałeś, że sprawa Cię nie dotyczy lub że po prostu nie ma tam żadnego majątku. I nagle – pismo z firmy windykacyjnej albo wezwanie do zapłaty. Okazuje się, że wujek zostawił po sobie „chwilówki” na kilkadziesiąt tysięcy złotych.

Pierwsza myśl? Panika. Przecież termin minął. Czy teraz musisz to spłacać?

W prawie spadkowym, generalna zasada mówi jasno: masz 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swego powołania (zazwyczaj od dnia śmierci bliskiego), aby złożyć oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Jeśli tego nie zrobisz, nabywasz spadek z dobrodziejstwem inwentarza.

Dlatego tak ważne jest, aby wiedzieć, że istnieje Art. 1019 Kodeksu Cywilnego. To on jest Twoją deską ratunku. Pozwala on na odrzucenie spadku po terminie, ale pod jednym, bardzo ważnym warunkiem: musisz działać pod wpływem błędu lub groźby.

Czym jest „błąd” w rozumieniu sądu?

To jest moment, w którym 90% osób popełnia błąd (nomen omen) w strategii procesowej. Sąd nie „przywraca terminu”. Sąd bada, czy Twoje milczenie przez te 6 miesięcy było wynikiem błędu co do treści spadku.

Aby sąd zgodził się na Twoje spóźnione odrzucenie spadku, błąd musi być:

• Istotny: Gdybyś wiedział o długach, to byś spadek odrzucił. To zazwyczaj łatwo wykazać.
• Dotyczący przedmiotu spadku: Nie wiedziałeś o długach, albo myślałeś, że w skład spadku nie wchodzą żadne aktywa, a okazuje się, że są same pasywa.
• Usprawiedliwiony (Kluczowe!): I tu zaczynają się schody.

Błąd usprawiedliwiony to taki, którego nie mogłeś uniknąć, mimo zachowania należytej staranności. Co to znaczy w ludzkim języku? Sędzia zapyta Cię:

„Dobrze, Panie Kowalski, nie wiedział Pan o kredycie wujka. Ale czy Pan pytał ciocię? Czy przeglądał Pan szuflady w jego mieszkaniu? Czy dzwonił Pan do banków? Czy sprawdzał Pan księgi wieczyste?”

Jeśli odpowiesz: „Nie, bo myślałem, że to nie moja sprawa” – przegrasz. Sąd uzna, że Twoja niewiedza wynika z lekkomyślności, a nie z błędu.

Jak wygląda procedura odrzucenia spadku po terminie?

Nie wystarczy pójść do notariusza. Notariusz nie może przyjąć oświadczenia o odrzuceniu spadku po upływie 6 miesięcy bez zgody sądu. Cała procedura odbywa się przed Sądem Rejonowym właściwym dla ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego.

Krok 1: Wniosek do sądu

Musisz złożyć wniosek o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie. Brzmi skomplikowanie, ale w praktyce chodzi o to, by sąd „klepnął”, że Twoje milczenie było błędem.

We wniosku musisz jednocześnie zawrzeć oświadczenie, że spadek odrzucasz. Te dwie rzeczy dzieją się w jednym piśmie.

Krok 2: Udowodnienie „należytej staranności”

To jest bitwa, którą musimy wygrać. W uzasadnieniu wniosku musimy opisać historię Twoich relacji ze zmarłym w taki sposób, aby wykazać, że nie miałeś fizycznej możliwości dowiedzenia się o długach spadkowych.

Dobre argumenty to np.:

• Zmarły ukrywał swoje długi przed całą rodziną.
• Mieszkałeś za granicą i nie miałeś kontaktu ze zmarłym od lat (tzw. zerwanie więzi).
• Zmarły był hazardzistą, ale leczył się i zapewniał wszystkich, że jest „czysty”.

Ile masz czasu na reakcję?

Tutaj również zegar tyka. Uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych wygasa z upływem roku od chwili, w której dowiedziałeś się o błędzie.

Przykład: Dziś (15 marca 2026) odbierasz pozew z banku o zapłatę długu po ojcu. To jest moment, w którym dowiadujesz się o błędzie („myślałem, że ojciec nie miał długów, a ma”). Masz czas do 15 marca 2027 na złożenie wniosku do sądu. Ale uwaga – nie czekaj do ostatniej chwili. Im szybciej zareagujesz, tym wiarygodniej wyglądasz przed sądem.

A co z dziećmi? Odrzucenie po terminie w imieniu małoletniego

Sytuacja komplikuje się, gdy termin przegapiono w imieniu dziecka. Rodzice często myślą: „Ja odrzuciłem, to sprawa załatwiona”. Zapominają, że odrzucenie spadku przez rodzica powoduje przejście powołania na dzieci.

Jeśli termin dla dziecka minął, procedura jest dwustopniowa (a czasem trzystopniowa):

1. Musimy wystąpić do Sądu o zatwierdzenie uchylenia się od skutków niezłożenia oświadczenia (podobnie jak u dorosłych).
2. Często sądy wymagają dodatkowo zgody Sądu Rodzinnego na czynność przekraczającą zwykły zarząd majątkiem dziecka.

Dobra wiadomość jest taka, że sądy patrzą na błędy rodziców łagodniejszym okiem, gdy w grę wchodzi dobro dziecka. Nie chcą, aby 5-latek wchodził w dorosłość z milionowym długiem.

Koszty postępowania

Sama opłata sądowa od wniosku to zazwyczaj 100 zł. Do tego dochodzą koszty ewentualnych pełnomocnictw.

Pamiętaj jednak o zasadzie kosztów alternatywnych. Inwestycja w pomoc prawną przy procedurze uchylenia się od skutków prawnych jest ułamkiem kwoty, którą musiałbyś zapłacić, gdybyś odziedziczył długi. Często gra toczy się o setki tysięcy złotych.

Warto też pamiętać, że po udanym odrzuceniu spadku, problem „przeskakuje” na kolejnych spadkobierców (np. Twoje dzieci lub wnuki). Dlatego kompleksowa usługa prawna powinna obejmować „wyczyszczenie” sytuacji całej rodziny, a nie tylko Twojej.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania