Poświadczenie dziedziczenia

Sąd czy Notariusz? Co wybrać w 2026 roku?

Kiedy przychodzą do mnie Klienci z pytaniem: „Panie Mecenasie, co jest lepsze?”, zawsze odpowiadam: to zależy od relacji w Twojej rodzinie. W polskim prawie mamy dwie równorzędne drogi do tego, by stać się formalnym właścicielem spadku. Wybór tej właściwej to często pierwsza strategiczna decyzja, jaką musisz podjąć.

Jeszcze kilka lat temu sądy były znacznie bardziej obciążone. Dziś, w 2026 roku, elektronizacja postępowań nieco przyspieszyła sprawy sądowe, ale notariusz wciąż pozostaje bezkonkurencyjny pod względem czasu. Musisz jednak wiedzieć, że notariusz nie jest sędzią – nie rozstrzygnie sporu. On tylko potwierdza stan faktyczny, co do którego wszyscy się zgadzają.

Pamiętaj, że dokument, który otrzymasz – czy to postanowienie sądu, czy Akt Poświadczenia Dziedziczenia – ma dokładnie taką samą moc w urzędach czy bankach. Różnica leży tylko w drodze, jaką musisz przejść, aby go uzyskać.

Warunki, które musisz spełnić (Checklista)

Nie każdą sprawę da się załatwić u notariusza. Wielokrotnie widziałem sytuacje, gdzie Klienci umawiali termin, brali wolne w pracy, po czym notariusz rozkładał ręce i odsyłał ich do sądu. Aby uniknąć takiej frustracji, sprawdź, czy spełniasz poniższe kryteria.

Akt Poświadczenia Dziedziczenia jest możliwy TYLKO gdy:

• Obecność wszystkich: Wszyscy spadkobiercy ustawowi i testamentowi muszą być obecni w kancelarii w tym samym momencie. Nie ma możliwości, że „brat wpadnie jutro podpisać”. Jeśli ktoś nie może być osobiście, musi udzielić specjalnego pełnomocnictwa.
• Brak sporu: Wszyscy muszą zgadzać się co do tego, kto dziedziczy i w jakich częściach. Jeden głos sprzeciwu blokuje całą procedurę.
• Brak wcześniejszych postanowień: Nie może być tak, że w tej sprawie toczyło się już postępowanie spadkowe w sądzie lub został wydany inny akt poświadczenia.
• Testament: Jeśli jest testament, nie może on budzić wątpliwości (np. nie może być zniszczony, przekreślony, czy napisany w stanie wyłączającym świadomość).

Jak wygląda wizyta u notariusza? Procedura krok po kroku

Wielu Klientów stresuje się wizytą w kancelarii. Niepotrzebnie. To bardzo sformalizowany, ale spokojny proces. Jako adwokat często towarzyszę moim Klientom w takich czynnościach, by czuwali nad poprawnością zapisów, ale możesz to zrobić też samodzielnie. Oto jak to wygląda w praktyce.

Krok 1: Protokół dziedziczenia

Najpierw notariusz spisuje tzw. protokół dziedziczenia. To w zasadzie wywiad z rodziną. Notariusz zapyta o pokrewieństwo, czy spadkodawca zostawił testament, czy ktoś zrzekł się dziedziczenia, czy są inni uprawnieni. To moment, w którym składacie oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania. To tutaj często „wychodzą” zapomniane testamenty czy nieślubne dzieci, o których rodzina wolała milczeć.

Krok 2: Sporządzenie aktu (APD)

Jeśli protokół nie budzi wątpliwości, notariusz przygotowuje właściwy Akt Poświadczenia Dziedziczenia. Odczytuje go na głos (to obowiązek prawny) i wszyscy go podpisują. W tym dokumencie jest już czarno na białym napisane: „Spadek po Janie Kowalskim dziedziczą: żona Anna w 1/2 części i syn Marek w 1/2 części”.

Krok 3: Rejestr Spadkowy

To kluczowy moment, o którym często się zapomina. Sam podpisany akt u notariusza to jeszcze za mało. Notariusz musi go natychmiast wpisać do Rejestru Spadkowego. Dopiero z chwilą wpisu do tego systemu, APD nabiera mocy prawnej. Dzieje się to zazwyczaj w ciągu kilku minut po podpisaniu dokumentów.

Jakie dokumenty musisz zabrać?

Bez kompletu „papierów” notariusz nic nie zrobi. Prawo o notariacie jest tutaj bezlitosne. Zanim umówisz wizytę, upewnij się, że masz:

1. Akt zgonu spadkodawcy: Odpis skrócony z Urzędu Stanu Cywilnego.
2. Zaświadczenie o numerze PESEL zmarłego: Często jest na akcie zgonu, ale jeśli go tam brak (co zdarza się przy starych aktach), musisz je pobrać z urzędu gminy.
3. Dokumenty tożsamości: Dowody osobiste lub paszporty wszystkich spadkobierców.
4. Akty stanu cywilnego spadkobierców:
   • Akty urodzenia (dla osób niezamężnych/nieżonatych).
   • Akty małżeństwa (dla osób, które zmieniły nazwisko po ślubie – głównie kobiety).
5. Testament: Jeśli istnieje, koniecznie oryginał (nie kserokopia!). Warto też wiedzieć, czy nie istnieje notarialny rejestr testamentów, gdzie zmarły mógł zgłosić swoją wolę.
6. Inne dokumenty: Np. umowy o zrzeczenie się dziedziczenia, jeśli były zawierane.

Pamiętaj, że jeśli w skład spadku wchodzi nieruchomość, warto mieć ze sobą numer Księgi Wieczystej. Co prawda do samego APD nie jest on bezwzględnie konieczny (bo dziedziczysz „cały spadek”, a nie konkretny dom), ale ułatwi to notariuszowi pracę, a Tobie późniejsze zgłoszenie zmian w sądzie wieczystoksięgowym.

Ile to kosztuje w 2026 roku?

Często słyszę mit, że notariusz kosztuje fortunę. Owszem, jest droższy niż sąd (gdzie opłata wynosi 100 zł), ale nie są to kwoty zaporowe, biorąc pod uwagę oszczędność czasu. Koszty są sztywne i wynikają z taksy notarialnej.

Szacunkowy kosztorys dla standardowej sprawy (np. dziedziczenie po rodzicu przez 2 dzieci):

• Protokół dziedziczenia: 100 zł netto.
• Akt Poświadczenia Dziedziczenia: 50 zł netto.
• Protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu (jeśli jest): 50 zł netto.
• Rejestracja w Rejestrze Spadkowym: ok. 5 zł.
• Wypisy aktu (zazwyczaj bierze się kilka): ok. 6 zł netto za stronę.

Do tego trzeba doliczyć 23% VAT. Realnie, całkowity koszt zazwyczaj zamyka się w kwocie 300-400 zł. Jeśli jednak w grę wchodzi zapis windykacyjny, koszty mogą być nieco inne.

Mam APD – co dalej?

Gratulacje, jesteś oficjalnym właścicielem majątku. Ale to nie koniec Twoich obowiązków. Często o tym zapominamy, a to błąd, który może kosztować Cię kary finansowe.

Po wyjściu od notariusza musisz:

1. Zgłosić nabycie spadku do Urzędu Skarbowego: Masz na to 6 miesięcy od dnia rejestracji APD, aby skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku (dla najbliższej rodziny). Jeśli spóźnisz się choćby o dzień, podatek od spadku może być bolesny.
2. Zaktualizować Księgi Wieczyste: Jeśli w spadku jest mieszkanie, musisz złożyć wniosek do sądu wieczystoksięgowego o wpisanie nowych właścicieli. APD jest podstawą tego wpisu.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania