Testament na jedno dziecko

Czy mogę przepisać wszystko na jedno dziecko?

To jedno z najczęstszych pytań, jakie słyszę w mojej kancelarii we Wrocławiu. Przychodzi do mnie klient i mówi: „Mecenasie, mam trójkę dzieci, ale dwoje wyjechało za granicę, świetnie sobie radzą, a najmłodszy syn został ze mną, remontuje dom i pomaga mi w chorobie. Chcę, żeby ten dom był jego”.

Odpowiedź brzmi: Oczywiście, że tak. Polskie prawo daje Ci tzw. swobodę testowania. To Twoja własność i Twoja wola. Możesz w testamencie wskazać, że do całości spadku powołujesz tylko syna X, a córki Y i Z pomijasz.

Jednak diabeł tkwi w szczegółach. Wielu osobom wydaje się, że spisanie ostatniej woli kończy temat. Niestety, w polskim systemie prawnym (inaczej niż np. w USA) istnieje silna ochrona najbliższej rodziny. To, że napiszesz „Wszystko dla syna”, nie oznacza, że córki nie wyciągną ręki po pieniądze. I tu pojawia się największy wróg sukcesji – zachowek.

Jak napisać testament na jedno dziecko? Forma i treść

Jeśli jesteś pewien swojej decyzji, musimy zadbać o to, by testament był niepodważalny. Gdy faworyzujesz jedno dziecko, pozostałe często czują się skrzywdzone. To idealne podłoże do próby obalenia testamentu w sądzie po Twojej śmierci.

Masz dwie główne drogi:

1. Testament własnoręczny (holograficzny): Musisz go napisać w całości pismem ręcznym (nie na komputerze!), podpisać i opatrzyć datą. Jest darmowy i ważny.
   
   Ryzyko: Łatwo go zniszczyć, ukryć, albo podważyć, twierdząc, że „tata nie wiedział, co robi” albo „pismo jest niewyraźne”.
2. Testament notarialny: Idziesz do notariusza, on spisuje Twoją wolę. Oryginał zostaje w kancelarii.
   
   Zaleta: Trudniejszy do podważenia (notariusz weryfikuje Twoją poczytalność) i daje pewność, że dokument nie zginie.

W mojej praktyce, gdy w grę wchodzi pominięcie części rodzeństwa, zawsze rekomenduję formę notarialną. To inwestycja w spokój Twojego wybranego spadkobiercy. Koszt to kilkaset złotych, a koszt obrony przed zarzutem sfałszowania testamentu ręcznego idzie w tysiące.

Zachowek – czyli dlaczego spadkobierca może zbankrutować?

Wyobraź sobie, że przepisujesz synowi dom o wartości 800 000 zł. Masz jeszcze córkę, którą pominąłeś, bo „ona ma swoje mieszkanie”. Syn cieszy się z domu, wprowadza się, inwestuje. A pół roku po pogrzebie dostaje list od adwokata córki: „Wezwanie do zapłaty 200 000 zł tytułem zachowku”.

Syn nie ma 200 tysięcy w gotówce. Ma dom, którego nie chce sprzedawać. Zaczyna się dramat – kredyty, komornik, licytacja domu, który miał być „bezpieczny”.

Musisz wiedzieć, że jeśli pominiesz dziecko w testamencie (nie wydziedziczysz go, tylko po prostu nie wymienisz), należy mu się połowa tego, co by dostało ustawowo (lub 2/3, jeśli jest trwale niezdolne do pracy lub małoletnie).

Jeśli chcesz wiedzieć dokładnie, ile wynosi zachowek i jak go wyliczyć, warto zajrzeć do moich szczegółowych wyliczeń. To matematyka, która potrafi zrujnować rodzinne finanse.

Jak uniknąć płacenia zachowku przy testamencie na jedno dziecko?

Skoro wiesz już o zagrożeniu, zastanówmy się, jak ochronić Twojego wybrańca. Mamy w polskim prawie kilka narzędzi, ale żadne nie jest „magiczną różdżką”. Każde wymaga konkretnych działań za Twojego życia.

1. Wydziedziczenie w testamencie

To najmocniejszy, ale i najtrudniejszy sposób. Wydziedziczenie to nie to samo co pominięcie. Musisz w testamencie napisać wprost: „Wydziedziczam moją córkę Annę, ponieważ…” i podać konkretny, prawdziwy powód z listy zawartej w Kodeksie Cywilnym (np. uporczywe niedopełnianie obowiązków rodzinnych, brak kontaktu, przestępstwo).

2. Zrzeczenie się dziedziczenia (Umowa notarialna)

To rozwiązanie, które lubię najbardziej. Jest czyste, pewne i definitywnie zamyka sprawę. Polega na tym, że idziesz z dzieckiem, które ma NIC nie dostać, do notariusza i podpisujecie umowę. Dziecko dobrowolnie rezygnuje z dziedziczenia po Tobie.

Dlaczego miałoby się zgodzić? Często jest to element „rodzinnego układu”. Na przykład: dajesz córce teraz 50 tys. zł darowizny „na start”, a ona w zamian zrzeka się praw do domu, który ma dostać syn. Jeśli uda Ci się doprowadzić do takiej ugody, to zrzeczenie się dziedziczenia jest najbezpieczniejszą „tarczą” dla głównego spadkobiercy.

Zapis windykacyjny – alternatywa dla powołania do spadku

Jeśli boisz się, że powołanie jednego dziecka do całego spadku spowoduje, że odziedziczy ono też Twoje długi albo bałagan w papierach, możesz skorzystać z instytucji zapisu windykacyjnego.

Zapis windykacyjny (możliwy tylko w testamencie notarialnym!) pozwala przekazać konkretny przedmiot konkretnej osobie. Piszesz: „Synowi Janowi zapisuję dom przy ul. Wiśniowej”. W chwili Twojej śmierci, Jan staje się właścicielem domu automatycznie. Nie jest to uniwersalne następstwo prawne do całości majątku, ale konkretny transfer.

Uwaga: Zapis windykacyjny również wlicza się do substratu zachowku. Nie uciekniesz w ten sposób od roszczeń finansowych rodzeństwa, ale możesz precyzyjniej zarządzić majątkiem.

Podatki – czy „jedno dziecko” zapłaci fortunę?

Tutaj mam dla Ciebie dobrą wiadomość. Jeśli spadkobiercą jest Twoje dziecko (lub małżonek, wnuk, rodzic), znajduje się ono w tak zwanej „zerowej grupie podatkowej”.

Oznacza to, że nawet jeśli odziedziczy willę z basenem wartą 5 milionów złotych, nie zapłaci ani złotówki podatku od spadków i darowizn. Jest jednak jeden, absolutnie kluczowy warunek.

Spadkobierca musi zgłosić nabycie spadku do Urzędu Skarbowego w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Służy do tego formularz SD-Z2. Jeśli spóźni się choćby o jeden dzień – zwolnienie przepada i podatek będzie naliczony na zasadach ogólnych (a to mogą być ogromne kwoty).

Darowizna za życia czy testament?

Często pytacie: „A może po prostu przepiszę dom na syna już teraz, za życia?”. To opcja, którą warto rozważyć, ale ma swoje konsekwencje.

Darowizna:

• Własność przechodzi natychmiast. Tracisz kontrolę nad majątkiem (chyba że wpiszesz służebność mieszkania).
• Darowizna dolicza się do zachowku (chyba że minęło 10 lat, a obdarowany nie jest spadkobiercą, co przy dzieciach rzadko ma miejsce – to skomplikowany temat, szerzej opisuję to w artykule: darowizna a spadek).

Testament:

• Jesteś właścicielem do końca życia. Możesz zmienić zdanie w każdej chwili.
• Majątek przechodzi dopiero po śmierci.

Wybór zależy od tego, jak bardzo ufasz dziecku i czy chcesz mieć kontrolę nad majątkiem do samego końca.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania