Jak postępować z zagranicznym majątkiem spadkowym?

Prawo polskie czy obce? Zrozum zasady gry

Wyobraź sobie taką sytuację: Twój wujek, obywatel Polski, od 15 lat mieszkał i pracował w Berlinie. Tam miał mieszkanie, konto w banku i tam zmarł. Naturalnie myślisz: „Był Polakiem, więc sprawę załatwię u notariusza we Wrocławiu według polskiego kodeksu”. I tu pojawia się pierwszy, kosztowny błąd.

W Unii Europejskiej (z wyjątkami, o których za chwilę) obowiązuje Rozporządzenie nr 650/2012. Wprowadziło ono rewolucyjną zasadę: prawem właściwym dla ogółu spraw spadkowych jest prawo państwa, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci.

Co to oznacza dla Ciebie? Jeśli wujek żył w Niemczech, to najprawdopodobniej dziedziczenie odbędzie się według reguł niemieckich (BGB), a nie polskich. To zmienia postać rzeczy, bo inne są tam stawki zachowku, inne terminy na odrzucenie spadku i inne kręgi spadkobierców ustawowych.

Istnieje jednak wyjątek: professio iuris (wybór prawa). Zmarły mógł w testamencie zastrzec, że chce, aby jego spadek był dziedziczony według prawa ojczystego (np. polskiego). Jeśli tego nie zrobił – decyduje miejsce pobytu.

Europejskie Poświadczenie Spadkowego (EPS) – Twój „złoty bilet”

Kiedyś, mając spadek obejmujący mieszkanie w Hiszpanii i konto we Francji, musiałbyś prowadzić postępowania w obu tych krajach. To był koszmar logistyczny i finansowy. Dziś, na szczęście, mamy rok 2026 i narzędzie, które moi Klienci uwielbiają – Europejskie Poświadczenie Spadkowe (EPS).

EPS to jednolity dokument, który jest honorowany we wszystkich krajach UE (poza Danią i Irlandią). Możesz go uzyskać w Polsce (jeśli polski sąd lub notariusz ma jurysdykcję), a następnie pokazać go w banku w Monachium czy w urzędzie ksiąg wieczystych w Madrycie.

Dokument ten potwierdza:

• Kim są spadkobiercy i jakie mają udziały.
• Czy istnieją zapisobiercy.
• Kto jest wykonawcą testamentu.

Uzyskanie EPS jest zazwyczaj szybsze i tańsze niż prowadzenie spraw zagranicznych. Jednak sam wniosek jest skomplikowany i wymaga precyzyjnego wypełnienia formularzy unijnych. Jeden błąd w formularzu może zablokować dostęp do konta za granicą na wiele tygodni.

Brexit i oceany, czyli spadek z UK lub USA

Sytuacja komplikuje się, gdy majątek znajduje się w Wielkiej Brytanii (po Brexicie), USA czy Kanadzie. Tutaj EPS nie zadziała. Te kraje to tzw. „kraje trzecie”.

W przypadku spadku z USA czy UK, często musimy przeprowadzić dwa niezależne postępowania:

1. W Polsce – dla majątku znajdującego się tutaj.
2. W kraju obcym – dla tamtejszych aktywów (np. procedura Probate w Anglii).

Co więcej, systemy prawne krajów anglosaskich (Common Law) diametralnie różnią się od naszego. Tam często pojawia się instytucja zarządcy spadku (executor/administrator), który musi spłacić długi, zanim cokolwiek wypłaci spadkobiercom. Długi spadkowe za granicą mogą być liczone w zupełnie inny sposób niż u nas.

Podatki: Czy zapłacisz podwójnie?

To pytanie, które słyszę najczęściej: „Panie Mecenasie, czy Urząd Skarbowy zabierze mi wszystko?”. Spadek zagraniczny niesie ryzyko podwójnego opodatkowania. Może się okazać, że upomni się o podatek kraj, w którym znajdował się majątek, a potem… polski fiskus, bo Ty (spadkobierca) mieszkasz w Polsce.

Na szczęście Polska ma zawarte z wieloma krajami umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Zasada ogólna (choć z wieloma wyjątkami) mówi, że podatek zapłacony za granicą można odliczyć od podatku należnego w Polsce. Ale uwaga – to nie dzieje się z automatu! Musisz złożyć odpowiednie deklaracje w terminie.

Pamiętaj też o zwolnieniu dla najbliższej rodziny (tzw. grupa zero). Jeśli zgłosisz nabycie spadku z zagranicy do polskiego Urzędu Skarbowego w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia, możesz w Polsce uniknąć podatku całkowicie. Jeśli przegapisz termin – zapłacisz słono. Więcej o mechanizmach podatkowych pisałem w artykule o tym, jak wygląda podatek od spadku.

Długi za granicą – tykająca bomba

W Polsce mamy dobrodziejstwo inwentarza, które chroni nas przed dziedziczeniem długów ponad wartość majątku. Ale czy wiesz, że nie każdy kraj ma takie same zasady? W niektórych jurysdykcjach przyjęcie spadku „wprost” (bez ograniczenia odpowiedzialności) następuje automatycznie, jeśli w krótkim czasie nie złożysz oświadczenia o odrzuceniu.

Terminy na odrzucenie spadku mogą być bardzo krótkie (np. 3 miesiące, 6 tygodni) i liczone od różnych momentów. Przegapienie tego terminu w odniesieniu do prawa obcego może oznaczać, że odpowiadasz za kredyty zmarłego we frankach szwajcarskich czy euro całym swoim majątkiem.

Jak przejąć spadek zagraniczny? Instrukcja

Jeśli postanowiłeś przyjąć spadek, oto co Cię czeka:

1. Ustalenie składu majątku: Musisz wiedzieć, czego szukasz. Numery kont, akty własności nieruchomości. Bez tego ani rusz.
2. Ustalenie jurysdykcji: Czy sprawę robimy w Polsce (taniej, szybciej), czy musimy robić ją za granicą? To zależy od „miejsca zwykłego pobytu” zmarłego.
3. Zgromadzenie dokumentów: Akty zgonu, urodzenia, małżeństwa – wszystko zazwyczaj musi być przetłumaczone przez tłumacza przysięgłego.
4. Uzyskanie orzeczenia: Np. Europejskiego Poświadczenia Spadkowego lub wyroku sądu.
5. Egzekucja praw: Z dokumentem udajesz się (lub Twój pełnomocnik) do zagranicznego banku lub urzędu, by przepisać własność.

Proces ten może zająć od kilku miesięcy do kilku lat. Warto wiedzieć, jak przyjąć spadek mądrze, aby nie zablokować sobie drogi do szybkich decyzji.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania