Długi spadkowe

Czym tak naprawdę są długi spadkowe?

Wielu Klientów, którzy trafiają do mojej kancelarii we Wrocławiu, myśli o długach tylko w kontekście niespłaconych kredytów bankowych. To niebezpieczne uproszczenie. W skład spadku wchodzi ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego. W 2026 roku pojęcie to jest szersze niż kiedykolwiek.

Oprócz typowych pożyczek, na Twoje barki mogą spaść:

• Niezapłacone rachunki: czynsz za mieszkanie, prąd, gaz, abonamenty telefoniczne czy internetowe.
• Długi prywatne: pożyczki od sąsiadów, rodziny (często potwierdzone tylko odręczną kartką, czyli wekslem).
• Zobowiązania podatkowe i ZUS: jeśli zmarły prowadził działalność gospodarczą.
• Koszty ostatniej choroby i pogrzebu: tak, to również są długi obciążające spadek.
• Długi cyfrowe: coraz częściej spotykam się z sytuacją, gdzie zmarły korzystał z usług typu „kup teraz, zapłać później” (BNPL), o których rodzina nie miała pojęcia.

Trzy drogi wyboru – co zrobić z zadłużonym spadkiem?

Kiedy stajesz przed sądem lub notariuszem, masz trzy opcje. Każda z nich niesie inne konsekwencje dla Twojego portfela. Decyzję musisz podjąć świadomie, bo zazwyczaj nie ma od niej odwrotu.

1. Przyjęcie proste (pełna odpowiedzialność)

To najstarsza i najbardziej ryzykowna forma. Oznacza, że bierzesz wszystko: majątek i długi. Jeśli zmarły zostawił dom warty 500 tys. zł i długi na 800 tys. zł, to po przyjęciu prostym, komornik zabierze dom, a brakujące 300 tys. zł będziesz musiał oddać z własnej pensji i oszczędności.

Moja rada: W dzisiejszych czasach odradzam to rozwiązanie w 99% przypadków, chyba że masz absolutną, 100% pewność co do finansów zmarłego.

2. Przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza (standard od 2015 r.)

Jeśli nie złożysz żadnego oświadczenia w terminie 6 miesięcy, system prawny „wrzuci Cię” właśnie w ten tryb. Na czym to polega? Odpowiadasz za długi tylko do wartości stanu czynnego spadku (czyli do wartości tego, co odziedziczyłeś na plus).

Przykład: Odziedziczyłeś działkę wartą 100 tys. zł. Długi wynoszą 300 tys. zł. Komornik może zająć działkę (lub kazać Ci wpłacić jej równowartość), ale pozostałe 200 tys. zł długu „przepada”. Wierzyciele nie mogą zająć Twojego prywatnego samochodu czy pensji ponad tę kwotę.

Wydaje się bezpieczne? Tak, ale pod warunkiem, że poprawnie sporządzisz spis inwentarza lub wykaz inwentarza. O różnicach opowiem za chwilę.

3. Odrzucenie spadku

To opcja „atomowa”. Mówisz: „nie chcę niczego – ani majątku, ani długów”. Jesteś traktowany tak, jakbyś nie dożył otwarcia spadku. To najlepsze rozwiązanie, gdy wiesz, że długi znacznie przewyższają majątek i nie chcesz tracić czasu na formalności, wyceny rzeczoznawców i użeranie się z bankami.

Ale uwaga! Jeśli odrzucisz spadek, przechodzi on na Twoje dzieci. Jeśli są małoletnie, będziesz potrzebować zgody sądu rodzinnego na odrzucenie spadku w ich imieniu. To dodatkowa procedura, o której często się zapomina.

Jak sprawdzić, czy zmarły miał długi? „Śledztwo spadkowe”

Często przychodzą do mnie Klienci i pytają: „Panie Mecenasie, czy jest jakiś centralny rejestr, gdzie wpiszę PESEL taty i wyskoczy mi wszystko?”. Niestety, w Polsce nadal nie ma jednej, kompletnej bazy. Musisz zabawić się w detektywa.

Co powinieneś zrobić, zanim zdecydujesz się na przyjęcie spadku?

• Przeszukaj szuflady: Szukaj umów kredytowych, pism z firm windykacyjnych, wyroków sądowych (nawet starych).
• Sprawdź bazy dłużników: BIK (Biuro Informacji Kredytowej), BIG InfoMonitor, KRD. Możesz pobrać raporty na osobę zmarłą, jeśli wykażesz interes prawny (jako spadkobierca).
• Zajrzyj do konta bankowego: Analiza historii przelewów to kopalnia wiedzy. Szukaj cyklicznych wpłat do firm typu „Provident”, „Bocian” czy spłat rat kredytowych.
• Wydział Ksiąg Wieczystych: Jeśli zmarły miał nieruchomość, sprawdź dział IV księgi wieczystej – tam wpisane są hipoteki.
• Komornik: Jeśli wiesz, że toczyło się postępowanie, zapytaj komornika o stan sprawy.

Pamiętaj, że sprawdzenie długów osoby zmarłej jest kluczowe, bo wierzyciele potrafią milczeć przez lata, czekając aż narosną odsetki, a Ty poczujesz się bezpiecznie.

Pułapka: Wykaz inwentarza vs Spis inwentarza

Wspomniałem wcześniej, że przy dobrodziejstwie inwentarza odpowiadasz tylko do wartości majątku. Ale skąd wiadomo, ile ten majątek jest warty? Tu pojawia się biurokracja.

Masz dwie ścieżki:

Kolejność spłaty długów – jak nie wpaść w kłopoty?

To jest ten moment, w którym spadek z długami staje się matematyką wyższą. Załóżmy, że masz w spadku 50 tys. zł, a długów jest na 100 tys. zł. Komu zapłacić?

Nie możesz wybrać sobie „ulubionego” wierzyciela (np. oddać pieniądze wujkowi) i powiedzieć bankowi „dla was zabrakło”. Przepisy Kodeksu Cywilnego nakazują równe traktowanie wierzycieli (proporcjonalnie), chyba że mają oni uprzywilejowaną pozycję (np. hipoteka, zastaw).

Jeśli samowolnie spłacisz jeden dług w całości, a na inne zabraknie środków ze spadku – będziesz musiał dopłacić tym pominiętym wierzycielom z własnej kieszeni! To klasyczny błąd, który kosztuje moich Klientów najwięcej nerwów.

Długi spadkowe a małoletnie dzieci

Prawo chroni dzieci. Jeśli Twoje dziecko dziedziczy (np. bo Ty odrzuciłeś spadek), to automatycznie dziedziczy z dobrodziejstwem inwentarza. Ale uwaga – to nie zwalnia Cię z obowiązków.

Musisz pamiętać, że odrzucenie spadku w imieniu małoletniego wymaga zgody sądu opiekuńczego. Masz na to mało czasu. Procedura w sądzie rodzinnym trwa, a termin 6 miesięcy na odrzucenie biegnie. Warto złożyć wniosek do sądu jak najszybciej, aby „zawiesić” ten bieg terminu.

Warto też wiedzieć, że jeśli odrzucisz spadek, problem przechodzi na kolejne pokolenie (wnuki). To „sztafeta pokoleń”, którą trzeba skutecznie przerwać u notariusza lub w sądzie.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania