Dziedziczenie a rozwód i separacja

1. Jestem po rozwodzie – czy były mąż po mnie dziedziczy?

Zacznijmy od sytuacji najczystszej, czyli takiej, w której masz już w ręku wyrok rozwodowy z pieczątką „prawomocne”. W takim scenariuszu sprawa jest jasna. W dniu uprawomocnienia się wyroku rozwodowego, więź prawna między Wami przestaje istnieć.

Dla prawa spadkowego stajecie się obcymi ludźmi. Co to oznacza w praktyce?

• Były mąż/żona nie dziedziczy po Tobie z ustawy.
• Byłemu małżonkowi nie należy się zachowek.

Często pytacie mnie o relację między rozwodem a dziedziczeniem w kontekście podziału majątku. Pamiętaj, że brak dziedziczenia nie oznacza, że sprawy majątkowe są zamknięte. Jeśli nie zrobiliście podziału majątku wspólnego po rozwodzie, były małżonek nadal jest współwłaścicielem połowy Waszego (niegdyś wspólnego) domu. Po Twojej śmierci ta połowa zostaje przy nim, a dziedziczeniu podlega tylko Twoja połowa.

2. Śmierć w trakcie sprawy rozwodowej – pułapka, o której nikt nie mówi

To jest ten moment, w którym jako adwokat muszę włączyć czerwoną lampkę ostrzegawczą. Sprawy rozwodowe w Polsce potrafią trwać latami. Zdarza się, niestety, że jeden z małżonków umiera w toku postępowania – ze stresu, choroby czy w wypadku.

Co się wtedy dzieje? Postępowanie rozwodowe zostaje umorzone. Sąd nie orzeknie już rozwodu, bo małżeństwo ustało przez śmierć, a nie przez wyrok. I tu pojawia się problem: w chwili śmierci formalnie byliście małżeństwem.

Zgodnie z Kodeksem cywilnym, małżonek dziedziczy ustawowo. To oznacza, że osoba, z którą walczysz w sądzie i której winę próbujesz udowodnić, może odziedziczyć po Tobie dom, oszczędności i samochód. Czy można to zablokować?

Zwróć uwagę na detale, bo one decydują o sukcesie:

1. Musiał być złożony pozew: Samo „chcenie” rozwodu nie wystarczy. Musi być fizyczny pozew w sądzie.
2. Żądanie winy: W pozwie musieliście domagać się rozwodu z winy drugiego małżonka (lub chociaż sąd musiałby mieć podstawy, by tę winę orzec).
3. Akcja spadkobierców: Wyłączenie nie dzieje się samo! Twoje dzieci lub rodzice muszą wytoczyć proces przeciwko wdowcowi/wdowie o wyłączenie małżonka od dziedziczenia.

3. Separacja prawna a „wyprowadzka z domu” – kolosalna różnica

W języku potocznym mówimy „jesteśmy w separacji”, gdy mąż śpi na kanapie u kolegi, a żona została w mieszkaniu. Dla prawnika (i dla sądu spadkowego) to nie jest żadna separacja. To jest tzw. separacja faktyczna.

Dlatego, jeśli Twoje przekonania religijne lub inne kwestie powstrzymują Cię przed rozwodem, rozważ chociaż separację sądową jako formę zabezpieczenia majątku. Separacja faktyczna to w prawie spadkowym fikcja, która może kosztować Twoje dzieci utratę części majątku.

4. Rozwód a dziedziczenie dzieci – czy coś się zmienia?

Tutaj na szczęście sprawa jest prosta i uspokajająca. Twoje relacje z partnerem (rozwód, separacja, kłótnie, wina) nie mają żadnego wpływu na prawa Twoich dzieci.

Nawet po najgorszym rozwodzie, dzieci dziedziczą po Tobie na zasadach ogólnych. Są one pierwszymi spadkobiercami ustawowymi. Co więcej, rozwód nie pozbawia ich prawa do zachowku, jeśli postanowisz zapisać majątek komuś innemu (np. nowej partnerce).

Problem pojawia się gdzie indziej. Jeśli Twoje dzieci są małoletnie, a Ty umrzesz po rozwodzie, zarząd nad ich majątkiem (czyli tym, co po Tobie odziedziczyły) przejmie… Twój były małżonek (drugi rodzic). Jeśli nie chcesz, aby Twój eks zarządzał majątkiem, który zostawiasz dzieciom, musisz w testamencie powołać wykonawcę testamentu lub wyznaczyć zarządcę majątku.

5. Jak zabezpieczyć się przed „złym” dziedziczeniem w trakcie rozwodu?

Nie możesz czekać na wyrok sądu, bo życie pisze różne scenariusze. Jeśli jesteś w trakcie rozwodu lub poważnie go rozważasz, powinieneś podjąć natychmiastowe kroki prawne.

Oto co rekomenduję moim Klientom w Kancelarii Klisz i Wspólnicy:

• Sporządź testament (najlepiej notarialny). W testamencie możesz pominąć małżonka. To pierwszy krok. Pamiętaj jednak, że samo pominięcie nie pozbawia go prawa do zachowku.
• Wydziedziczenie w testamencie. Jeśli małżonek zachowuje się w sposób rażący (np. porzucił Cię w chorobie, znęcał się, popełnił przestępstwo przeciwko Tobie), możesz go skutecznie wydziedziczyć. To pozbawia go również zachowku. Koniecznie przeczytaj, jak przeprowadzić procedurę wydziedziczenia, by była skuteczna w sądzie.
• Zadbaj o dowody winy. W toku sprawy rozwodowej zbieraj dowody nie tylko „pod rozwód”, ale też „pod ewentualne wyłączenie od dziedziczenia”. Jeśli Twoim spadkobiercom zabraknie dowodów, że rozwód był uzasadniony z winy małżonka, przegrają sprawę o majątek.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania