Kiedy warto przyjąć spadek z długami?

Zimna kalkulacja: Aktywa kontra Pasywa

Zacznijmy od podstaw. Wielu Klientów przychodzi do mojej kancelarii we Wrocławiu z przerażeniem w oczach: „Panie Mecenasie, Ojciec zostawił kredyt, co ja mam zrobić?”. Moja pierwsza odpowiedź brzmi zawsze: „Policzmy to”. Emocje w prawie spadkowym są złym doradcą. Tutaj liczy się chłodna matematyka.

Decyzja o przyjęciu spadku obciążonego długami powinna wynikać z prostego rachunku ekonomicznego. Musisz zestawić ze sobą dwie kolumny: to, co zmarły zostawił „na plus”, i to, co zostawił „na minus”. Jeśli aktywa przewyższają pasywa, zazwyczaj warto walczyć.

Pamiętaj jednak, że kto dziedziczy długi, ten przejmuje nie tylko samą kwotę pożyczki, ale często też narosłe odsetki, koszty komornicze czy zaległe czynsze. Dlatego, zanim podejmiesz decyzję, musimy zrobić dokładny audyt.

Dobrodziejstwo inwentarza – Twoja tarcza w 2026 roku

W obecnym stanie prawnym, jeśli nie złożysz żadnego oświadczenia w ciągu 6 miesięcy od dowiedzenia się o tytule powołania do spadku, automatycznie nabywasz spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Co to oznacza w praktyce?

Wyobraź sobie, że odziedziczyłeś mieszkanie o wartości 400 000 zł, ale zmarły miał też 600 000 zł długów. W systemie „dobrodziejstwa inwentarza” odpowiadasz za te długi tylko do kwoty 400 000 zł. Wierzyciele nie mogą żądać od Ciebie brakujących 200 000 zł z Twoich prywatnych oszczędności.

To sprawia, że przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza jest opcją bezpieczną. Ryzyko, że „dołożysz do interesu”, jest minimalne, o ile dopełnisz formalności związanych ze spisem inwentarza.

Kiedy warto „wejść” w zadłużony spadek?

Skoro wiemy już, że mamy tarczę ochronną, zastanówmy się, kiedy warto z niej skorzystać i przejąć spadek mimo długów.

1. Nieruchomość o dużej wartości

To najczęstszy przypadek. Spadkodawca zostawia dom lub mieszkanie obciążone hipoteką. Często wartość rynkowa nieruchomości znacznie wzrosła od momentu zaciągnięcia kredytu. Jeśli do spłaty zostało 100 tys. zł, a mieszkanie jest warte 500 tys. zł, to odrzucenie spadku byłoby wyrzuceniem 400 tys. zł do kosza. W takiej sytuacji przyjmujesz spadek, sprzedajesz mieszkanie (lub spłacasz kredyt) i reszta pieniędzy zostaje u Ciebie.

2. Wartość sentymentalna

Czasem nie chodzi tylko o pieniądze. Może to być dom rodzinny budowany przez pradziadka, albo firma, którą chcesz prowadzić dalej. Wtedy długi spadkowe traktujesz jako koszt inwestycji w zachowanie dziedzictwa. Dzięki negocjacjom z wierzycielami (o czym za chwilę), często udaje się te koszty zredukować.

3. Długi są przedawnione

To sytuacja dla graczy o mocnych nerwach i… dobrym prawniku. Zdarza się, że w spadku są stare długi, których wierzyciele nie dochodzili przez lata. Jeśli podniesiemy zarzut przedawnienia, długi „znikają” w świetle prawa (stają się zobowiązaniami naturalnymi). Wtedy zyskujesz cały majątek bez konieczności spłaty. Ale uwaga – trzeba umieć to ocenić.

Negocjacje z bankami – Twoja tajna broń

Przyjęcie zadłużonego spadku daje Ci pozycję negocjacyjną. Banki i firmy windykacyjne wiedzą, że egzekucja komornicza jest droga i długotrwała. Często wolą „wróbla w garści”.

Jeśli pokażesz im, że majątek jest trudny do spieniężenia, albo zagrozisz, że inni spadkobiercy też odrzucą spadek (co wydłuży procedurę o lata), bank może zgodzić się na:

• Umorzenie odsetek karnych (które potrafią być gigantyczne).
• Rozłożenie długu na bardzo dogodne raty.
• Umorzenie części kapitału przy jednorazowej spłacie.

Pamiętaj jednak, że takie rozmowy najlepiej prowadzić, mając za plecami profesjonalne wsparcie. Jedno nieostrożne słowo może zostać uznane za uznanie długu w całości.

Ryzyka ukryte – na co musisz uważać?

Nie wszystko jest jednak różowe. Decydując się na przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, musisz liczyć się z obowiązkami. Najważniejszym z nich jest sporządzenie wykazu inwentarza lub zlecenie komornikowi spisu inwentarza.

Jeśli zataisz w wykazie jakieś składniki majątku (np. ukryjesz kolekcję złotych monet dziadka), a wierzyciel to odkryje – tracisz ochronę dobrodziejstwa inwentarza. Wtedy odpowiadasz za długi bez ograniczeń, całym swoim majątkiem. To jest ten moment, gdzie drobny błąd w papierach kosztuje dorobek życia.

Warto też pamiętać, że spis inwentarza u komornika kosztuje. Czasem są to kwoty rzędu kilku tysięcy złotych, które musisz wyłożyć z góry (choć potem są one kosztem długu spadkowego).

Kiedy lepiej uciekać? Odrzucenie spadku

Są sytuacje, w których nie ma sensu walczyć. Jeśli po wstępnej analizie widzisz, że:

• Długi wielokrotnie przewyższają majątek,
• Majątek jest trudny do zbycia (np. udziały w zadłużonej spółce, ruina budowlana w miejscu, gdzie nikt nie chce mieszkać),
• Nie masz siły ani czasu na batalie z komornikami i sądami,

…wtedy odrzucenie spadku jest najlepszym rozwiązaniem dla Twojego spokoju psychicznego. Masz na to 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule powołania do spadku. Pamiętaj tylko, że jeśli masz dzieci, one „wchodzą” w Twoje miejsce i w ich imieniu również musisz odrzucić spadek (co w przypadku małoletnich wymaga zgody sądu opiekuńczego).

FAQ – Najczęściej zadawane pytania