Stwierdzenie nabycia spadku u notariusza – jak je uzyskać?

Sąd czy notariusz? Podstawowa różnica, którą musisz zrozumieć

Kiedy przychodzą do mnie Klienci, często używają skrótu myślowego: „Panie Mecenasie, chcę założyć sprawę o stwierdzenie nabycia spadku u notariusza”. Muszę wtedy sprostować jedną rzecz, żebyśmy mówili tym samym językiem. Notariusz nie wydaje postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku – to robi wyłącznie sąd.

Notariusz sporządza dokument o nazwie Akt Poświadczenia Dziedziczenia (w skrócie APD). Dla Ciebie, jako spadkobiercy, różnica w nazwie nie ma znaczenia praktycznego. Oba dokumenty otwierają te same drzwi: do banku, do wydziału ksiąg wieczystych czy do urzędu skarbowego.

Jeśli zależy Ci na czasie, bo np. kupiec na mieszkanie po babci już czeka, wybór jest prosty – idziesz do notariusza.

Kiedy notariusz odeśle Cię z kwitkiem? Warunki konieczne

Niestety, notariusz nie jest sędzią. Nie może rozstrzygać sporów. Aby mógł sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia, muszą zostać spełnione łącznie trzy rygorystyczne warunki. Jeśli zabraknie choć jednego – pozostaje klasyczna droga sądowa i sprawy spadkowe prowadzone przez wymiar sprawiedliwości.

1. Obecność wszystkich spadkobierców

To najczęstszy problem. Do kancelarii muszą przyjść wszyscy, którzy mogą dziedziczyć – zarówno z ustawy, jak i z testamentu. Jeśli jeden z braci jest za granicą i nie może przyjechać, notariusz nic nie zrobi (chyba że brat udzieli specjalnego pełnomocnictwa, ale to temat na osobny artykuł). Nie ma znaczenia, że ten brat „nic nie chce”. Musi być i złożyć oświadczenie.

2. Pełna zgoda

Nie może być żadnych wątpliwości co do kręgu spadkobierców ani udziałów w spadku. Jeśli siostra uważa, że testament jest nieważny, albo kuzyn twierdzi, że wujek był niepoczytalny – notariusz odmówi czynności. Notariat jest dla spraw bezspornych.

3. Brak wcześniejszych postępowań

Notariusz sprawdzi w Rejestrze Spadkowym, czy wcześniej nie toczyła się już sprawa o stwierdzenie nabycia spadku po tej samej osobie lub czy nie sporządzono już innego aktu. Dublowanie dokumentów jest niedopuszczalne.

Jakie dokumenty przygotować na wizytę w 2026 roku?

Bez „papierów” notariusz nie kiwnie palcem. Zanim umówisz termin, zbierz teczkę z poniższymi dokumentami. Pamiętaj, że muszą to być oryginały odpisów z Urzędu Stanu Cywilnego (USC).

• Akt zgonu spadkodawcy – podstawa wszystkiego.
• Zaświadczenie o numerze PESEL zmarłego – (często jest wpisany na akcie zgonu, ale jeśli nie ma – trzeba pobrać osobno).
• Akty urodzenia spadkobierców – dotyczy osób, które nie zmieniały nazwiska (głównie mężczyźni).
• Akty małżeństwa spadkobierców – dotyczy osób, które zmieniły nazwisko po ślubie (głównie kobiety).
• Testament – o ile został sporządzony. Jeśli jest ich kilka, przynieś wszystkie.
• Dowody osobiste – wszystkich osób stawiających się u notariusza.

Często pytacie mnie o testament notarialny – czy jeśli oryginał jest w innej kancelarii, to trzeba go wydobyć? Tak, ale notariusz, u którego robisz sprawę, może sam wystąpić do tamtej kancelarii, jeśli podasz mu dane. To duże ułatwienie.

Protokół dziedziczenia – jak wygląda wizyta?

Wielu Klientów stresuje się wizytą u notariusza. Niepotrzebnie. To nie jest przesłuchanie na policji. Spotkanie odbywa się w sali konferencyjnej przy kawie, choć ma bardzo oficjalny charakter.

Notariusz sporządza najpierw Protokół Dziedziczenia. Będzie zadawał pytania:

• Czy zmarły zostawił testament?
• Czy są inni spadkobiercy, o których wiecie (np. dzieci pozamałżeńskie)?
• Czy ktoś składał oświadczenie o odrzuceniu spadku?
• Czy zmarły w chwili śmierci był w związku małżeńskim?

Musisz odpowiadać zgodnie z prawdą. Składasz oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania (tak jak w sądzie). Jeśli wszystko się zgadza, notariusz odczytuje treść Aktu Poświadczenia Dziedziczenia, a Wy go podpisujecie.

Ile to kosztuje? Cennik na rok 2026

To najczęstsze pytanie. W sądzie płacisz sztywne 100 zł za wniosek (plus 5 zł za wpis do rejestru). U notariusza jest drożej, bo płacisz za szybkość i wygodę. Na ostateczną kwotę składa się kilka pozycji (podaję stawki maksymalne, do których doliczany jest VAT):

• Protokół dziedziczenia: 100 zł + VAT.
• Sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia: 50 zł + VAT.
• Protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu: 50 zł + VAT (tylko jeśli jest testament).
• Wpis do Rejestru Spadkowego: 5 zł (opłata stała).
• Wypisy aktu: ok. 6 zł + VAT za stronę (potrzebujesz ich kilka – do sądu, urzędu skarbowego, banku).

Sumarycznie, przy prostym dziedziczeniu ustawowym, zamkniesz się w kwocie ok. 250-350 zł. Przy dziedziczeniu testamentowym będzie to ok. 350-450 zł. Czy warto dopłacić te 200-300 zł względem sądu? Jeśli dzięki temu sprawę masz z głowy w jeden dzień, a nie pół roku – moim zdaniem zdecydowanie tak.

Mam akt i co dalej? Kolejne kroki

Wychodzisz od notariusza z teczką dokumentów. Czy to koniec? Nie do końca. Akt Poświadczenia Dziedziczenia to dopiero klucz, który otwiera kolejne zamki.

1. Urząd Skarbowy: To najważniejszy punkt. Masz 6 miesięcy od uprawomocnienia się spadku (czyli od wizyty u notariusza), aby zgłosić nabycie spadku i skorzystać ze zwolnienia podatkowego dla najbliższej rodziny. Musisz wypełnić formularz SD-Z2. Jeśli tego nie zrobisz, podatek od spadku może zjeść sporą część majątku.
2. Księgi Wieczyste: Jeśli w spadku jest nieruchomość, musisz złożyć wniosek do sądu o zmianę właściciela w dziale II księgi wieczystej. Dołączasz do niego wypis aktu notarialnego.
3. Banki i instytucje: Z aktem idziesz do banku zmarłego, by zamknąć konta i wypłacić środki. Pamiętaj jednak o kwestii takiej jak długi spadkowe – przyjmując aktywa, przyjmujesz też pasywa.

Pułapka: Kiedy notariusz to zły pomysł?

Chociaż jestem zwolennikiem szybkich rozwiązań, są sytuacje, w których odradzam notariusza, a czasem wręcz zabraniam go Klientom.

Przede wszystkim wtedy, gdy podejrzewamy, że testament został sfałszowany lub wymuszony. Notariusz nie ma narzędzi, by to badać – on tylko potwierdza to, co widzi. Jeśli podpiszesz u notariusza akt poświadczenia dziedziczenia, a potem zorientujesz się, że zostałeś oszukany, odkręcenie tego („uchylenie aktu”) jest trudniejsze niż standardowa walka sądowa na etapie postępowania.

Drugi przypadek to zachowek. Pamiętaj, że samo uzyskanie APD nie zamyka tematu rozliczeń finansowych. Jeśli dziedziczysz testamentowo, a pominąłeś rodzeństwo, oni i tak zgłoszą się po pieniądze. Często strategia procesowa wymaga, aby nie spieszyć się z formalnościami, ale to już temat na indywidualną konsultację.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o notariusza