Testament wzajemny a testament wspólny – na czym polega istotna różnica

Dlaczego piszemy „testamenty wspólne” i dlaczego to pułapka?

W mojej kancelarii regularnie spotykam się z sytuacją, która łamie serce. Przychodzi do mnie wdowa. Przynosi pożółkłą kartkę papieru, na której ona i jej zmarły mąż, pięknym pismem, spisali swoją ostatnią wolę. Chcieli dobrze. Chcieli, aby po śmierci jednego z nich, drugie miało pełną kontrolę nad domem i oszczędnościami, bez konieczności spłacania dzieci czy rodzeństwa.

Niestety, muszę wtedy pełnić rolę posłańca złych wiadomości. Taki dokument w Polsce jest nic niewart. Kodeks Cywilny mówi jasno: testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy.

Dlaczego prawo jest tak surowe? Chodzi o wolność testowania. Ustawodawca wychodzi z założenia, że jeśli dwie osoby podpisują się na jednej kartce, to ich wola może być skrępowana obecnością tej drugiej osoby. Co więcej, gdyby jedna osoba chciała taki testament odwołać, a druga już by nie żyła (lub nie wyrażała zgody), pojawiłyby się ogromne problemy prawne. Dlatego w Polsce obowiązuje zasada: jedna osoba = jeden testament.

Testament wzajemny – jak to zrobić dobrze?

Skoro nie wolno pisać razem na jednej kartce, to jak zabezpieczyć drugą połówkę? Rozwiązaniem jest testament wzajemny (czasem nazywany testamentem lustrzanym). Nie jest to jakieś osobne, skomplikowane zwierzę prawne. To po prostu technika sporządzania testamentów.

Polega ona na tym, że:

• Mąż sporządza swój testament, w którym do całości spadku powołuje żonę.
• Żona (w tym samym czasie, ale na oddzielnym dokumencie) sporządza swój testament, w którym do całości spadku powołuje męża.

Te dwa dokumenty są ze sobą powiązane treścią i celem, ale formalnie są zupełnie niezależne. Jeśli zastanawiasz się nad taką formą, musisz pamiętać o przyczynach nieważności testamentu, aby przez drobny błąd formalny nie zniweczyć całego planu.

Różnice w praktyce – Tabela porównawcza

Aby ułatwić Ci zrozumienie, przygotowałem proste zestawienie. Zobaczysz tu czarno na białym, dlaczego tak walczę z moimi Klientami o unikanie „wspólnego pisania”.

Pamiętaj też, że kwestia formy to nie jedyny problem. Nawet najlepiej napisany testament wzajemny nie rozwiązuje automatycznie problemu roszczeń finansowych ze strony pominiętych dzieci. Tutaj w grę wchodzi zachowek, który jest tematem na osobną, dłuższą rozmowę.

Wielka pułapka testamentów wzajemnych (O czym milczą wzory z internetu)

To jest moment, w którym musimy porozmawiać szczerze. Klienci często myślą, że testament wzajemny to „cyrograf”. Że jeśli umówili się z żoną: „ja tobie, ty mi”, to ta umowa jest święta i nienaruszalna.

To nieprawda.

Istotą testamentu jest jego odwołalność aż do momentu śmierci. Oznacza to, że Twój małżonek może:

1. Sporządzić testament wzajemny u notariusza razem z Tobą w poniedziałek.
2. Pójść do innej kancelarii w we wtorek i odwołać ten testament, pisząc nowy (np. na rzecz dzieci z pierwszego małżeństwa).
3. I wcale nie musi Cię o tym informować.

W Polsce nie mamy instytucji „umowy dziedziczenia” (z pewnymi wyjątkami dotyczącymi zrzeczenia się dziedziczenia, ale to inny mechanizm). Dlatego testament wzajemny opiera się w dużej mierze na zaufaniu. Jeśli tego zaufania brak, testament może nie być wystarczającym zabezpieczeniem.

Jak napisać testament wzajemny własnoręcznie? Instrukcja

Jeśli mimo wszystko decydujecie się na formę pisemną (bez notariusza), musicie być precyzyjni jak chirurdzy. Testament notarialny daje większą pewność, ale ten domowy też zadziała, jeśli spełnisz te warunki:

• Całość pismem ręcznym: Nie możesz wydrukować treści na komputerze i tylko się podpisać. Każde słowo musi wyjść spod Twojej ręki.
• Osobne kartki: Nawet nie próbujcie pisać na dwóch stronach tej samej kartki. Weźcie dwie zupełnie osobne kartki papieru.
• Data i Podpis: Każdy testament musi mieć swoją datę i czytelny podpis pod całą treścią.
• Treść: „Ja, Jan Kowalski, powołuję do spadku w całości moją żonę Marię Kowalską”. I analogicznie żona: „Ja, Maria Kowalska, powołuję do spadku w całości mojego męża Jana Kowalskiego”.

Pamiętajcie jednak, że jeśli w grę wchodzą skomplikowane relacje rodzinne, małoletnie dzieci lub majątek o dużej wartości, „domowe sposoby” bywają zawodne. Często zdarza się, że ktoś podważy taki testament, sugerując np. brak świadomości w chwili spisywania. Wtedy wkracza procedura, jaką jest dziedziczenie ustawowe, które całkowicie zmienia podział majątku.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania