Zmiana postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku – czy to w ogóle możliwe? [Poradnik 2026]
Znalazłeś testament w szufladzie dziadka dwa lata po sprawie sądowej? A może nagle pojawił się „zapomniany” krewny z roszczeniami? Spokojnie, prawomocny wyrok to nie zawsze koniec drogi. Dowiedz się, jak procedura zmiany postanowienia spadkowego wygląda w praktyce.
Tak, zmiana prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku jest możliwa na podstawie art. 679 KPC. Musisz jednak wykazać, że osoba uznana za spadkobiercę nim nie jest (np. odnaleziono nowszy testament). Kluczowe jest to, czy brałeś udział w poprzedniej sprawie – od tego zależą terminy i trudność procesu.
W pigułce — najważniejsze fakty
Nie każdy może żądać zmiany. Jeśli brałeś udział w poprzedniej sprawie, masz tylko rok od momentu, gdy dowiedziałeś się o nowym dowodzie (np. testamencie), by złożyć wniosek.
Nowy dowód to podstawa. Sąd nie zmieni zdania „bo tak”. Musisz przedstawić konkretny dokument (testament) lub fakt (np. niegodność dziedziczenia), którego sąd wcześniej nie znał.
Dla pominiętych jest łatwiej. Jeśli nie byłeś uczestnikiem pierwszej sprawy, nie ograniczają Cię tak restrykcyjne terminy na wzruszenie postanowienia.
Kiedy sądowe „klepnięcie” spadku można cofnąć?
Wielu Klientów, którzy przychodzą do mojej kancelarii we Wrocławiu, jest przekonanych, że „prawomocne” znaczy „święte i nienaruszalne”. W prawie spadkowym ta zasada ma jednak istotny wyłom. Ustawodawca przewidział sytuacje, w których prawda materialna (czyli to, kto rzeczywiście powinien dziedziczyć) jest ważniejsza niż stabilność wyroku.
Najczęstszy scenariusz, z jakim się spotykam? Sprawa o stwierdzenie nabycia spadku zakończyła się 3 lata temu. Rodzina podzieliła pieniądze, emocje opadły. I nagle, podczas generalnych porządków w domu zmarłej babci, zza szafy wypada koperta z napisem „Moja ostatnia wola”. Okazuje się, że zamiast ustawowego podziału po równo, wszystko ma dostać wnuczka.
W takiej sytuacji, mimo że mamy papier z sądu, rzeczywistość prawna jest inna. Wtedy wkracza procedura z art. 679 Kodeksu postępowania cywilnego.
Nie myl zmiany postanowienia ze sprostowaniem oczywistej omyłki pisarskiej (np. literówka w nazwisku zmarłego). Tutaj mówimy o sytuacji, gdzie zmienia się krąg spadkobierców lub wielkość ich udziałów.
Kto może złożyć wniosek o zmianę postanowienia?
Zasadniczo każdy, kto ma w tym interes prawny. Nie musisz być nawet spadkobiercą. Wniosek może złożyć wierzyciel spadkodawcy, a nawet wykonawca testamentu. Kluczowe jest jednak rozróżnienie Twojej pozycji w poprzednim postępowaniu. To determinuje strategię, jaką musimy przyjąć.
Byłeś uczestnikiem poprzedniej sprawy?
Masz pod górkę. Ustawodawca zakłada, że skoro byłeś w sądzie, to powinieneś był wtedy przedstawić wszystkie dowody. Aby zmienić postanowienie, musisz udowodnić, że nie mogłeś powołać się na dany fakt wcześniej (np. testament był ukryty i nie wiedziałeś o jego istnieniu).
Nie brałeś udziału w sprawie?
Masz łatwiej. Nie ograniczają Cię surowe terminy prekluzyjne wynikające z art. 679 § 1 KPC (choć nie oznacza to, że możesz zwlekać w nieskończoność). Twoim zadaniem jest po prostu wykazanie, że dziedziczenie powinno wyglądać inaczej.
Znalazłem testament po sprawie spadkowej – co robić?
To absolutny klasyk gatunku. Zaginiony testament, który odnajduje się po latach, wywraca porządek dziedziczenia do góry nogami. Jeśli sąd wcześniej stwierdził dziedziczenie na podstawie ustawy, a teraz mamy testament, wniosek o zmianę postanowienia jest koniecznością.
Pamiętaj jednak, że sąd będzie wnikliwie badał okoliczności odnalezienia dokumentu. Jeśli „przypadkiem” znalazłeś testament w swojej szafce nocnej 5 lat po śmierci spadkodawcy, sąd może uznać, że wiedziałeś o nim wcześniej, ale zataiłeś ten fakt. A to może zablokować drogę do zmiany postanowienia, jeśli byłeś uczestnikiem wcześniejszego postępowania.
Stwierdzenie nabycia spadku a notarialny akt poświadczenia dziedziczenia
Pułapka terminów – kiedy jest za późno?
Tutaj musimy być bardzo precyzyjni, bo błąd w terminach to najczęstsza przyczyna oddalenia wniosku. Jeżeli byłeś uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, wniosek o zmianę tego postanowienia możesz złożyć tylko przed upływem roku od dnia, w którym uzyskałeś możność powołania się na nową podstawę.
Co to znaczy „po ludzku”?
- Jeśli znalazłeś testament 1 stycznia 2026 r., masz czas do 1 stycznia 2027 r.
- Jeśli dowiedziałeś się, że spadkobierca sfałszował testament (i masz na to wyrok karny) 5 marca, licznik rusza od tej daty.
Dla osób, które nie brały udziału w pierwotnym postępowaniu, ten roczny termin nie obowiązuje w tak rygorystyczny sposób, ale zalecam działanie natychmiastowe. Czekanie działa na Twoją niekorzyść – majątek może zostać sprzedany, a pieniądze wydane. Wtedy nawet korzystny wyrok może być trudny do wyegzekwowania w praktyce.
A co z aktem notarialnym (APD)?
Często pytacie mnie, czy można zmienić notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Przecież to nie jest orzeczenie sądu. Odpowiedź brzmi: tak, stosujemy tu odpowiednio przepisy o uchyleniu lub zmianie stwierdzenia nabycia spadku. Uchylenie zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia następuje w drodze postępowania sądowego.
Notariusz nie może sam „poprawić” aktu, jeśli po prostu zmieniły się okoliczności (np. wypłynął testament). Musisz iść do sądu. Dopiero po uzyskaniu prawomocnego postanowienia zmieniającego, notariusz naniesie zmiany w rejestrze.
Największym zagrożeniem przy zmianie postanowienia jest sytuacja, w której „stary” spadkobierca zdążył już sprzedać mieszkanie. Jeśli nabywca działał w dobrej wierze (ufając prawomocnemu postanowieniu sądu), odzyskanie nieruchomości może być niemożliwe. Zostanie Ci tylko walka o pieniądze.
Co musi zawierać wniosek do sądu?
Wniosek o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku to pismo procesowe, które musi spełniać szereg wymogów formalnych. To nie jest zwykłe podanie. Jeśli zapomnisz o jakimś elemencie, sąd wezwie Cię do uzupełnienia braków, co wydłuży sprawę o miesiące.
We wniosku musisz wskazać:
- Sąd właściwy (zazwyczaj ten sam, który wydał pierwotne postanowienie, czyli sąd ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego).
- Sygnaturę akt poprzedniej sprawy.
- Wszystkich uczestników postępowania (starych i nowych spadkobierców).
- Podstawę zmiany – czyli dowód (np. testament, akt urodzenia dziecka pozamałżeńskiego).
- Uzasadnienie interesu prawnego.
Pamiętaj też o opłacie sądowej. W 2026 roku standardowa opłata od takiego wniosku to 100 zł, ale koszty mogą wzrosnąć, jeśli konieczne będą opinie biegłych (np. grafologa badającego prawdziwość testamentu własnoręcznego).
Zanim złożymy wniosek do sądu, przeprowadzamy dokładną analizę akt „starej” sprawy. Często okazuje się, że w protokołach z tamtych rozpraw są zeznania, które w świetle nowych dowodów nabierają zupełnie innego znaczenia. Budujemy spójną historię, która tłumaczy sądowi, dlaczego dowody pojawiły się dopiero teraz, minimalizując ryzyko odrzucenia wniosku z powodów formalnych.
Co się dzieje po zmianie postanowienia?
Gdy sąd wyda nowe postanowienie, stare traci moc. Ale to dopiero początek problemów praktycznych. Jeśli poprzedni „rzekomy” spadkobierca zarządzał majątkiem, pobierał czynsze, sprzedawał ruchomości – teraz musi się rozliczyć z prawowitym następcą.
Wchodzimy tu często w skomplikowane relacje dotyczące zwrotu korzyści i rozliczenia nakładów. Często konieczny jest kolejny krok: dział spadku (lub jego powtórzenie, jeśli już nastąpił). Warto też pamiętać, że zmiana kręgu spadkobierców może otworzyć drogę do nowych roszczeń o zachowek, których terminy przedawnienia mogą biec na nowo w zależności od sytuacji.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy mogę zmienić postanowienie spadkowe po 10 latach?
Tak, nie ma absolutnego terminu przedawnienia dla samego wniosku o zmianę postanowienia, o ile nie byłeś uczestnikiem wcześniejszego postępowania. Jeśli byłeś – obowiązuje termin roczny od wykrycia nowej podstawy. Problemem po 10 latach może być jednak zasiedzenie nieruchomości przez dotychczasowego posiadacza.
Ile kosztuje sprawa o zmianę postanowienia o nabyciu spadku?
Sama opłata sądowa od wniosku to 100 zł. Do tego dochodzą koszty ewentualnych biegłych (np. badanie pisma ręcznego w testamencie), opłaty za odpisy dokumentów oraz wynagrodzenie prawnika, jeśli zdecydujesz się na pomoc profesjonalisty.
Czy zmiana postanowienia wpływa na wypłacone pieniądze z banku?
Tak. Osoba, która niesłusznie pobrała środki, jest bezpodstawnie wzbogacona. Prawowity spadkobierca ma roszczenie o zwrot tych środków. Bank nie ponosi jednak odpowiedzialności, jeśli wypłacił pieniądze na podstawie prawomocnego (wtedy) orzeczenia sądu.
Czy mogę cofnąć odrzucenie spadku i zmienić postanowienie?
To bardzo trudne. Oświadczenie o odrzuceniu spadku jest co do zasady nieodwołalne. Można próbować uchylić się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu lub groźby, ale jest to odrębna, skomplikowana procedura sądowa.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Sprawy o zmianę prawomocnego postanowienia są trudne dowodowo. Sąd niechętnie przyznaje się do „błędu”. Przeanalizujmy Twoją sytuację, zanim złożysz wniosek.
📚 Źródła prawne:
- ⚖️ Ustawa Kodeks postępowania cywilnego (Tekst aktu prawnego):
Pobierz ustawę z Internetowego Systemu Aktów Prawnych (Sejm) - ⚖️ Art. 679 KPC (Zmiana postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku):
Zobacz treść przepisu w serwisie SIP LEX - ⚖️ Art. 690 KPC (Uchylenie zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia):
Zobacz treść przepisu w serwisie SIP LEX
