Kto ma prawo do wyższego zachowku?

Dlaczego warto walczyć o wyższy zachowek? (Matematyka)

Wiem, że nikt nie lubi ułamków, ale w sprawach spadkowych ułamki przekładają się na konkretne przelewy na konto. Zanim przejdziemy do tego, kto jest uprawniony, pokażę Ci, o co toczy się gra.

Wyobraź sobie, że po Twoim ojcu pozostał majątek o wartości 600 000 zł (np. mieszkanie we Wrocławiu). Jesteś jedynym dzieckiem, ale ojciec wszystko zapisał w testamencie sąsiadce. Gdyby nie testament, dziedziczyłbyś wszystko (1/1).

Różnica to 100 000 zł. To kwota, za którą można zrobić generalny remont mieszkania albo kupić świetny samochód. Dlatego ustalenie, czy przysługuje Ci ile wynosi zachowek w Twoim przypadku, jest kluczowe na samym starcie strategii procesowej.

Kto to jest „małoletni zstępny” w rozumieniu prawa spadkowego?

Pierwsza grupa uprzywilejowana to małoletni zstępni. Brzmi prosto – chodzi o dzieci, które nie ukończyły 18 lat. Ale diabeł tkwi w szczegółach, a dokładniej w kalendarzu.

Kluczowym pytaniem, które zadają mi Klienci, jest: „Mecenasie, mój syn miał 17 lat, jak dziadek zmarł, ale teraz, jak składamy pozew, ma już 19 lat. Czy dostanie wyższy zachowek?”.

Odpowiedź brzmi: TAK.

Dla ustalenia prawa do zachowku w wysokości 2/3 udziału spadkowego decydująca jest chwila otwarcia spadku, czyli data śmierci spadkodawcy. To, że proces sądowy trwa latami (co w Polsce niestety jest normą) i w międzyczasie dziecko stanie się dorosłe, nie odbiera mu prawa do wyższej kwoty.

Trwała niezdolność do pracy – pole minowe w sądzie

O ile wiek łatwo udowodnić aktem urodzenia, o tyle druga przesłanka – „trwała niezdolność do pracy” – to prawdziwe pole bitwy w sprawach o zachowek. Tutaj najczęściej dochodzi do pomyłek, które kosztują Klientów tysiące złotych przegranych kosztów sądowych.

Co oznacza „trwała niezdolność”?

Przepisy kodeksu cywilnego nie definiują tego pojęcia. Sądy posiłkują się definicjami z ubezpieczeń społecznych, ale traktują je autonomicznie. Abyś mógł ubiegać się o zachowek w wysokości 2/3, Twoja niezdolność do pracy musi być:

• Całkowita – częściowa niezdolność zazwyczaj nie wystarcza (choć orzecznictwo bywa tu niejednolite, bezpieczniej zakładać, że musisz być całkowicie niezdolny).
• Trwała – czyli nie rokuje powrotu do sprawności. Jeśli masz orzeczenie o niezdolności na 2 lata – sąd najpewniej oddali roszczenie o wyższy zachowek (dostaniesz „tylko” standardową połowę).
• Istniejąca w chwili śmierci spadkodawcy – podobnie jak z wiekiem, Twój stan zdrowia ocenia się na dzień otwarcia spadku. Jeśli zachorowałeś rok po śmierci ojca – nie podwyższy to zachowku.

Czy emeryt ma prawo do wyższego zachowku?

To jeden z najpopularniejszych mitów, z jakimi się spotykam. Wiele osób uważa, że skoro są na emeryturze i już nie pracują, to są „trwale niezdolni do pracy”.

Niestety, sam fakt bycia emerytem (osiągnięcie wieku emerytalnego) nie oznacza automatycznie trwałej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów o zachowku. Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że wiek to nie to samo co stan zdrowia. Można mieć 70 lat i być w świetnej kondycji psychofizycznej, pozwalającej na podjęcie pracy (nawet jeśli faktycznie się jej nie wykonuje).

Jednakże! Wiek jest ważnym argumentem. Jeśli masz 80 lat, biegły sądowy z dużym prawdopodobieństwem uzna, że ze względu na procesy starzenia, Twoja zdolność do pracy zarobkowej jest wyłączona. Ale to wymaga dowodu, a nie samego okazania legitymacji emeryta.

Jak udowodnić prawo do 2/3 zachowku?

Skoro już wiesz, że to nie jest automat, jak przygotować się do walki? Gdy trafia do mnie Klient chcący walczyć o podwyższony zachowek, zawsze proszę o komplet dokumentacji medycznej.

Dowodami w sądzie są:

1. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS – to najmocniejszy „papier”. Jeśli masz orzeczenie o trwałej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji wydane przed śmiercią spadkodawcy, jesteśmy w domu.
2. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności – (umiarkowany lub znaczny). Tutaj uwaga: samo orzeczenie o niepełnosprawności nie jest tożsame z niezdolnością do pracy, ale jest silnym dowodem pomocniczym.
3. Opinia biegłego sądowego – jeśli nie masz orzeczenia ZUS, musimy wnieść w pozwie o zachowek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza. Biegły zbada Twoją dokumentację (i Ciebie) i oceni, czy w dacie śmierci spadkodawcy byłeś trwale niezdolny do pracy.

I grupa inwalidzka a zachowek

W dawnych orzeczeniach często posługiwano się pojęciem grup inwalidzkich. Obecnie system ten został zastąpiony, ale zasada przekładania starych pojęć na nowe jest prosta:

• I grupa inwalidzka = całkowita niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji. To pewniak do wyższego zachowku.
• II grupa inwalidzka = całkowita niezdolność do pracy. To zazwyczaj wystarcza do uzyskania 2/3 zachowku.
• III grupa inwalidzka = częściowa niezdolność do pracy. Tutaj uzyskanie wyższego zachowku jest bardzo trudne i obarczone dużym ryzykiem.

A co, jeśli dziedziczę z ustawy?

Pamiętaj, że ułamki 1/2 i 2/3 odnoszą się do tego, co byś dostał przy dziedziczeniu ustawowym. Aby obliczyć konkretną kwotę, musimy wykonać dwustopniowe działanie:

1. Ustalamy Twój udział w spadku (gdyby nie było testamentu).
2. Mnożymy ten udział przez 2/3 (jeśli jesteś uprzywilejowany).

Dlatego, jeśli masz wątpliwości, jak ustalić ten pierwszy krok, koniecznie sprawdź, jak wyglądają zasady dziedziczenia majątku w Twojej konkretnej sytuacji rodzinnej. Inaczej liczymy to dla jedynaka, a inaczej dla wdowy z trójką dzieci.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania