Nabycie spadku i sprawy spadkowe krok po kroku – stwierdzenie nabycia spadku u notariusza czy w sądzie? 

Sąd czy Notariusz – którą drogę wybrać?

To pytanie słyszę w mojej kancelarii niemal każdego dnia. Klienci przychodzą z teczką dokumentów i pytają: „Panie Mecenasie, jak to zrobić najszybciej i najtaniej?”. Odpowiedź, jak to w prawie bywa, brzmi: to zależy. Musisz wiedzieć, że polskie prawo przewiduje dwie równorzędne drogi, które prowadzą do tego samego celu – uzyskania dokumentu potwierdzającego, że jesteś spadkobiercą.

Wybór zależy od relacji w rodzinie. Jeśli jesteście zgodni, możecie wybrać drogę notarialną. Jeśli jednak w rodzinie są konflikty, ktoś podważa testament lub po prostu nie wiecie, gdzie przebywa jeden z kuzynów, konieczne będą sądowe sprawy spadkowe. Nie bój się sądu – to często bezpieczniejsza opcja, gdy sytuacja jest niejasna.

Jak wygląda wizyta u notariusza (APD)?

Akt Poświadczenia Dziedziczenia (w skrócie APD) to dokument, który ma taką samą moc prawną jak wyrok sądu. Aby go uzyskać, musisz umówić się z notariuszem. To rozwiązanie idealne dla rodzin, które są w dobrych relacjach. Procedura jest prosta: umawiacie termin, przychodzicie wszyscy razem, notariusz sporządza protokół dziedziczenia, a następnie sam akt. Po zarejestrowaniu go w systemie elektronicznym, sprawa jest zamknięta.

Pamiętaj jednak o haczykach. Wystarczy, że jeden ze spadkobierców się nie stawi (bo np. mieszka w Londynie i nie może przylecieć) albo zakwestionuje testament, a notariusz odeśle Was z kwitkiem. W takiej sytuacji notariusz nie ma prawa rozstrzygać sporów. Co więcej, stwierdzenie nabycia spadku u notariusza wymaga absolutnej jednomyślności.

Postępowanie sądowe – kiedy jest niezbędne?

Jeśli notariusz nie wchodzi w grę, pozostaje sąd. Nie traktuj tego jak porażki. Sąd to instytucja, która ma narzędzia do rozwiązywania problemów, których notariusz nie ruszy. Przykładowo, jeśli podejrzewasz, że testament został sfałszowany lub napisany pod przymusem, tylko sędzia (często przy pomocy biegłych) może to zweryfikować.

Procedurę rozpoczyna wniosek o stwierdzenie nabycia spadku. Składasz go w Sądzie Rejonowym właściwym dla ostatniego miejsca zamieszkania osoby zmarłej. We wniosku musisz wskazać wszystkich potencjalnych spadkobierców. Sąd wyznaczy rozprawę. Jeśli sprawa jest prosta (tzw. dziedziczenie ustawowe i brak sporów), wszystko może skończyć się na jednej wizycie. Jeśli jednak jest walka o majątek, przygotuj się na dłuższy proces.

Jakie dokumenty musisz przygotować?

Niezależnie od wybranej ścieżki, biurokracja Cię nie ominie. Kompletowanie dokumentów warto zacząć od razu po pogrzebie, bo urzędy stanu cywilnego mają swoje terminy wydawania odpisów. W mojej praktyce często widzę, że sprawy przeciągają się o tygodnie tylko dlatego, że brakowało jednego aktu urodzenia.

Lista obowiązkowa (Standard Minimum):

• Akt zgonu spadkodawcy (oryginał).
• Testament (jeśli został sporządzony – nawet ten odręczny).
• Akty urodzenia spadkobierców (dla mężczyzn i panien).
• Akty małżeństwa spadkobierców (dla kobiet, które zmieniły nazwisko).
• Numery PESEL wszystkich uczestników.

Warto też pamiętać, że jeśli w skład spadku wchodzi nieruchomość, warto mieć pod ręką numer Księgi Wieczystej, choć na etapie samego „stwierdzenia nabycia” nie jest on zawsze krytyczny – będzie jednak kluczowy, gdy zaczniesz planować dalsze formalności spadkowe.

Ile to kosztuje? Porównanie wydatków

Pieniądze to często decydujący czynnik, zwłaszcza gdy majątek nie jest duży. W 2026 roku stawki wyglądają następująco:

Sąd: Opłata od wniosku jest stała i wynosi 100 zł. Do tego dochodzi 5 zł za wpis do Rejestru Spadkowego. To wariant budżetowy. Pamiętaj jednak, że jeśli zdecydujesz się na pomoc profesjonalisty, będziesz musiał doliczyć honorarium adwokata. Często klienci pytają ile kosztuje prawnik w sprawie spadkowej – to zależy od stopnia skomplikowania sprawy, ale przy sporach jest to inwestycja, która chroni przed utratą znacznie większych kwot.

Notariusz: Tutaj płacisz za szybkość i wygodę. Koszt sporządzenia protokołu dziedziczenia to 100 zł + VAT, a sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia to 50 zł + VAT. Do tego dochodzą koszty wypisów (ok. 6 zł za stronę) oraz rejestracja. Realnie wizyta zamknie się w kwocie 250-400 zł, o ile sprawa dotyczy jednego spadkodawcy.

Zagrożenia: Długi i „zapomniani” spadkobiercy

Stwierdzenie nabycia spadku to nie tylko aktywa. To także pasywa, czyli długi. Przyjmując spadek, wchodzisz w buty zmarłego. W 2026 roku standardem jest dziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza (czyli odpowiedzialność za długi tylko do wartości majątku), ale to nie oznacza braku problemów. Wierzyciele będą pukać do Twoich drzwi.

Dlatego, zanim udasz się do sądu czy notariusza, zrób dokładny wywiad. Czasami bezpieczniej jest odrzucić spadek. Pamiętaj jednak o terminach – masz na to 6 miesięcy od momentu, gdy dowiedziałeś się o tytule powołania do spadku. Odrzucenie spadku po terminie jest szalenie trudne i wymaga udowodnienia przed sądem, że nie wiedziałeś o długach z ważnych przyczyn.

Mam papier w ręku – co dalej?

Uzyskanie aktu poświadczenia dziedziczenia lub prawomocnego postanowienia sądu to dopiero połowa sukcesu. Teraz jesteście współwłaścicielami majątku w częściach ułamkowych. Nie możecie jeszcze powiedzieć: „ten pokój jest mój, a samochód Twój”. Do tego potrzebny jest dział spadku.

Ale zanim podzielicie tort, musicie rozliczyć się z fiskusem. To absolutnie krytyczny moment. Jako najbliższa rodzina (tzw. grupa zero) jesteście zwolnieni z podatku od spadków i darowizn, ALE pod jednym warunkiem: musicie zgłosić nabycie spadku do Urzędu Skarbowego w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia sądu lub zarejestrowania aktu notarialnego. Służy do tego formularz SD-Z2. Jeśli się spóźnisz choćby o jeden dzień, zwolnienie przepada i zapłacisz słony podatek od spadku. Nie licz na litość Urzędu Skarbowego w tej kwestii.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o nabycie spadku