Odrzucenie spadku

Czym dokładnie jest odrzucenie spadku i co daje?

Wyobraź sobie, że spadek to „prezent”, którego wcale nie musisz przyjmować. W polskim prawie (stan na 2026 r.) zasada jest prosta: nikt nie może zmusić Cię do bycia spadkobiercą. Odrzucenie spadku to prawne narzędzie, które pozwala Ci powiedzieć: „Nie chcę tego majątku, ani tych długów”.

W momencie, gdy skutecznie złożysz oświadczenie o odrzuceniu spadku, traktowany jesteś tak, jakbyś nie dożył momentu śmierci spadkodawcy. To bardzo ważna fikcja prawna. Oznacza to, że nie odpowiadasz za żadne długi zmarłego, ale też nie dostaniesz ani grosza z aktywów (mieszkania, oszczędności, samochodu).

Termin 6 miesięcy – od kiedy dokładnie go liczymy?

To jest ten moment, w którym moi Klienci najczęściej popełniają błędy kosztujące fortunę. Przepis mówi jasno: masz 6 miesięcy na złożenie oświadczenia. Ale 6 miesięcy od kiedy?

Ustawa wskazuje, że termin biegnie od dnia, w którym dowiedziałeś się o tytule swego powołania do spadku.

• Dla pierwszego kręgu (np. dzieci, małżonek): Zazwyczaj jest to dzień śmierci spadkodawcy (o ile o niej wiedzieli).
• Dla dalszych krewnych (np. wnuków, rodzeństwa): Termin biegnie od momentu, w którym dowiedzieli się, że osoby wyprzedzające ich w kolejce (np. rodzice) odrzuciły spadek.
• Przy testamencie: Od dnia, w którym dowiedziałeś się o istnieniu i treści testamentu.

Zwróć uwagę, że termin na odrzucenie spadku przez dalszych spadkobierców jest „przesuwny”. To logiczne – nie możesz odrzucić czegoś, co jeszcze Ci się nie należy. Jednak w praktyce ustalenie tej daty bywa problematyczne i często jest przedmiotem sporów sądowych z wierzycielami.

Notariusz czy Sąd? Gdzie załatwić formalności?

Masz dwie drogi. Wybór zależy od tego, ile masz czasu i pieniędzy.

1. Odrzucenie spadku u notariusza (Szybka ścieżka)

To opcja, którą rekomenduję 90% moich Klientów. Dzwonisz do kancelarii notarialnej, umawiasz termin (często „z dnia na dzień”) i składasz oświadczenie. Notariusz sporządza akt notarialny, który od razu jest skuteczny.

• Zaleta: Szybkość i pewność.
• Koszt (2026): Taksa notarialna to zazwyczaj około 50-100 zł + VAT + koszty wypisów. Całość rzadko przekracza 200-300 zł.

2. Odrzucenie spadku w sądzie (Tania ścieżka)

Możesz złożyć wniosek do sądu rejonowego właściwego dla Twojego miejsca zamieszkania lub miejsca pobytu. Możesz to zrobić ustnie do protokołu (na posiedzeniu) lub pisemnie (z podpisem urzędowo poświadczonym – co i tak wymaga wizyty np. u notariusza, więc traci sens).

• Zaleta: Niższy koszt samej opłaty sądowej (100 zł).
• Wada: Czas. Sądy są zapchane. Na termin posiedzenia możesz czekać miesiącami. Pamiętaj: liczy się data złożenia wniosku w sądzie, a nie data rozprawy. Jeśli wyślesz wniosek w ostatnim dniu terminu – jesteś bezpieczny.

Efekt domina: Odrzucam spadek i co z moimi dziećmi?

To jest moment krytyczny, o którym zapomina wielu spadkobierców. Skoro odrzucenie spadku traktuje Cię jak osobę zmarłą, to do dziedziczenia wchodzą Twoje dzieci (zstępni). To klasyczny mechanizm dziedziczenia ustawowego.

Jeśli odrzucisz zadłużony spadek po dziadku, „przerzucasz” ten dług na swoje dzieci. Jeśli są pełnoletnie – muszą same pójść do notariusza i odrzucić spadek (mają na to swoje 6 miesięcy od momentu, gdy dowiedzą się o Twoim odrzuceniu). Problem pojawia się, gdy dzieci są małoletnie.

Czy potrzebuję zgody sądu na odrzucenie spadku w imieniu dziecka?

Tutaj prawo w ostatnich latach ewoluowało. W roku 2026 sytuacja wygląda następująco:

Jeśli dziecko jest powołane do spadku w wyniku odrzucenia spadku przez rodzica (czyli Ty odrzuciłeś i „spadło” na dziecko), to rodzic może odrzucić spadek w imieniu dziecka bez zgody sądu opiekuńczego, pod warunkiem, że:

1. Drugi rodzic wyrazi na to zgodę (jeśli oboje macie władzę rodzicielską).
2. Odrzucenie nastąpi we właściwym terminie.

Jednak w bardziej skomplikowanych sytuacjach (lub gdy nie ma zgody między rodzicami), nadal konieczne może być odrzucenie spadku w imieniu małoletniego za zgodą sądu. Procedura ta wymaga złożenia wniosku do Sądu Rodzinnego o „zezwolenie na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka”.

Ile to kosztuje i jakich błędów unikać?

Koszt odrzucenia spadku jest nieporównywalnie niższy niż spłacanie długów zmarłego. Załatwiając sprawę u notariusza, zamkniesz się w kwocie kilkuset złotych. Jeśli sprawa dotyczy kilkorga osób, koszty się sumują, ale to wciąż „inwestycja” w bezpieczeństwo.

Najczęstsze błędy, które widzę jako adwokat:

• Odrzucenie pod warunkiem: Nie możesz powiedzieć „Odrzucam spadek, jeśli długi przekraczają 10.000 zł”. Takie oświadczenie jest nieważne!
• Odrzucenie częściowe: Nie możesz przyjąć „dobrej części” (domku) i odrzucić „złej części” (kredytu). Spadek bierzesz w całości albo wcale (chyba że mówimy o zapisie windykacyjnym, ale to inna historia).
• Przekroczenie terminu: Jeśli minie 6 miesięcy, sprawa robi się trudna. W wyjątkowych sytuacjach można walczyć o przywrócenie terminu, powołując się na błąd co do stanu spadku, ale odrzucenie spadku po terminie to skomplikowany proces sądowy, a nie formalność u notariusza.

Czy po odrzuceniu spadku należy mi się zachowek?

To pytanie z kategorii „chcę zjeść ciastko i mieć ciastko”. Odpowiedź brzmi: NIE. Jeśli odrzucasz spadek, traktowany jesteś tak, jakbyś nie żył w chwili otwarcia spadku. Tracisz więc status spadkobiercy, a tym samym prawo do zachowku.

Co więcej, odrzucenie spadku może mieć wpływ na wysokość zachowku dla innych osób, ale Ty sam pozbawiasz się wszelkich roszczeń finansowych wobec rodziny, która spadek przyjęła. Pamiętaj o tym, zanim podejmiesz decyzję pod wpływem impulsu.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania