adwokat Iwo Klisz

Jestem adwokatem, wspólnikiem zarządzającym w Kancelarii Klisz i Wspólnicy oraz liderem zespołu prawników specjalizujących się w sprawach spadkowych. Do tej pory razem z moim zespołem pomogłem setkom osób w sprawach spadkowych. Wspierałem je przy dopełnianiu formalności związanych z nabyciem spadku. Pomagałem uzyskać prawa do należnego im majątku spadkowego zarówno na salach sądowych jak i przy stole negocjacyjnym.

Biuro we Wrocławiu
ul. Joachima Lelewela 23/7
tel. 697 945 000

Biuro w Katowicach
ul. Sobieskiego 27/30
tel. 717 405 000

Biuro w Poznaniu
ul. Bóżnicza 1/14
tel. 669 452 900

Biuro w Gdańsku
ul. Kartuska 31c/1
tel. 669 221 900

Biuro w Warszawie
ul. Zamieniecka 62/64
tel. 695 560 425

Biuro w Krakowie
(w przygotowaniu)
tel. 695 560 425

Biuro w Bydgoszczy
(w przygotowaniu)
tel. 695 560 425

strona www: Kancelaria Klisz i Wspólnicy

Myślisz o planowaniu spadkowym?

Obejrzyj moje mini szkolenie na YOUTUBE!

spadek, stwierdzenie nabycia spadku, zachowek, dział spadku

Najnowsze wpisy

Zachowek po rodzicach, po ojcu, po matce

Zachowek po rodzicach, po ojcu, po matce

Zachowek po rodzicach – co to jest zachowek po ojcu i zachowek po mamie?

Każdy spadkodawca może dokonać swobodnego rozporządzenia swoim majątkiem na wypadek śmierci. Dotyczy to zarówno poszczególnych przedmiotów majątkowych, jak i osób na rzecz których to nastąpi. Skutki decyzji testatora, które zostały dokonane z pokrzywdzeniem osób najbliższych, ograniczane są poprzez instytucję zachowku. Zachowek przysługuje osobie uprawnionej tylko po najbliższych członkach rodziny, w tym po jego rodzicach.

Co to jest zachowek i jaką ma wysokość, kto ma obowiązek pokrycia zachowku, a kto może żądać zachowku oraz jak wygląda proces wypłaty zachowku?

Co to jest zachowek?

Zachowek jest instytucją prawa spadkowego, która ma na celu ochronę najbliższych krewnych względem spadkodawcy, przed dokonywaniem przez niego takich rozporządzeń swoim majątkiem, które byłyby sprzeczne z ich interesami. Instytucja zachowku umożliwi Ci uzyskanie udziału spadkowego o odpowiedniej wysokości w przypadku uczynienia przez spadkodawcę darowizny lub sporządzania testamentu, w których Cię pominął – oczywiście, jeśli normalnie byłbyś powołany do spadku przy dziedziczeniu ustawowym.

Komu przysługuje zachowek?

Kto może się ubiegać o otrzymanie należnego mu zachowku?

Osobami uprawnionymi do otrzymania zachowku są spadkodawcy, którzy w danym wypadku dziedziczyliby z ustawy jako osoby należące do kręgu najbliższej rodziny testatora, ale spadkodawca:

  • pominął je w testamencie,
  • przeznaczył im taką część spadku, która nie pokrywa w całości wysokości zachowku,
  • uszczuplił przypadający im spadek, poprzez wykonane przed śmiercią darowizny lub zapisy windykacyjne. wskutek czego przedstawia on niższą wartość, niż powinien.

Prawo do zachowku przysługuje:

  • zstępnym, a więc w pierwszym rzędzie dzieciom spadkodawcy, następnie wnuk spadkodawcy czy wnuczka etc.,
  • małżonkowi,
  • rodzicom spadkodawcy.

Musisz wiedzieć, ze małżonkowi, który został wyłączony z dziedziczenia, a więc w chwili śmierci spadkodawcy pozostawał z nim w separacji lub wobec którego spadkodawca wniósł uzasadniony pozew o rozwód z jego wyłącznej winy, prawo do zachowku nie przysługuje.

Każdy, komu przysługuje zachowek, może wystąpić o zapłatę zachowku w razie, gdy nie otrzymał należnej mu części masy spadkowej ani na skutek dziedziczenia lub zapisu w testamencie, ani też na skutek darowizny, którą spadkodawca uczynił jeszcze za życia, a zaliczanej do spadku. Co ważne, spadkodawca może pozbawić dzieci czy rodziców zachowku poprzez ich wydziedziczenie. W takiej sytuacji zachowek się nie należy.

Prawo do zachowku po rodzicach

Jak wcześniej wspomniałem, zstępny spadkodawcy uprawniony jest do zachowku po swoich rodzicach. Oczywiście ma to miejsce w sytuacji, w której dzieci zostały przez rodzica lub rodziców całkowicie pominięte w testamencie lub przeznaczony im ułamek wartości udziału spadkowego nie pokrył w całości wysokości zachowku. Zachowek należy się także, jeśli przypadający dzieciom spadek został uszczuplony poprzez wykonane przed śmiercią darowizny lub zapisy windykacyjne dokonane przez matkę i/lub ojca, wskutek czego przedstawia on niższą wartość, niż powinien.

Bez znaczenia jest to, czy dzieci spadkodawcy pochodzą z małżeństwa czy ze związku pozamałżeńskiego, a także czy zostały adoptowane. W danych stosunkach przyjętych nie odgrywa też żadnej roli to jak ustalono pochodzenie dziecka.

Jak dzieci dziedziczą po rodzicach?

Komu należy się spadek po ojcu i matce? Zgodnie z zasadami obowiązującymi przy dziedziczeniu ustawowym, dzieci spadkodawcy dziedziczą w zbiegu z małżonkiem. Wszyscy oni dziedziczą w częściach równych, przy czym część przypadająca małżonkowi spadkodawcy nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

Jeżeli spadkodawca nie pozostawił po sobie małżonka lub małżonek jest traktowany tak jakby nie dożył otwarcia spadku (na przykład został wydziedziczony i nastąpiło wyłączenie małżonka z dziedziczenia) – wówczas dzieci dziedziczą spadek samodzielnie, również w częściach równych.

W przypadku dziedziczenia ustawowego, jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział zmarłego dziecka spadkodawcy, przypada jego dzieciom, czyli wnukom spadkodawcy w częściach równych. Taki sam porządek dziedziczenia odnosi się odpowiednio do dalszych zstępnych będących spadkobiercami.

Kiedy dzieci nie mają prawa do zachowku po rodzicach?

Prawo do zachowku nie przysługuje dzieciom, które:

  • zostały wydziedziczone w testamencie,
  • zostały sądownie uznane za spadkobierców niegodnych dziedziczenia,
  • zrzekły się dziedziczenia po rodzicach,
  • będącymi spadkobiercami, którzy spadek odrzucili,
  • jeżeli otrzymały już od rodziców darowizny o wartości, która jest co najmniej równa wartości przypadającego im zachowku.

Uznanie za niegodnego dziedziczenia

Dziecko, jako spadkobierca może być uznane przez sąd za niegodnego, jeżeli:

  • dopuściło się umyślnie ciężkiego przestępstwa przeciwko rodzicom,
  • podstępem lub groźbą nakłoniło rodzica do sporządzenia lub odwołania testamentu albo przeszkodziło mu w dokonaniu jednej z tych czynności,
  • umyślnie ukryło lub zniszczyło testament rodzica, podrobiło go lub przerobiło,
  • świadomie skorzystało z testamentu podrobionego lub przerobionego przez inną osobę.

Dzieci mogą być uznane za spadkobierców niegodnych gdy dopuściły się w szczególności przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu lub wolności swoich rodziców, a także wolności seksualnej i obyczajności przeciwko rodzinie i opiece oraz przeciwko czci i nietykalności cielesnej. Niegodne dziedziczenia może też być dziecko, które dopuściło się umyślnego i ciężkiego przestępstwa przeciwko mieniu, które godzi w podstawy egzystencji spadkodawcy. Za takie można uznać na przykład spalenie domu rodzica, kradzież wózka inwalidzkiego, w konsekwencji czego rodzic zostaje pozbawiony możliwości poruszania się, etc.

Wydziedziczenie

Rodzic, jako spadkodawca, może w testamencie pozbawić zstępnych, a więc dzieci, prawa do zachowku. Jest to tzw. wydziedziczenie. Może to nastąpić, jeżeli dzieci:

  • wbrew woli rodziców postępują uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, co oznacza takie ich postępowanie, które jest naganne, niedające się zaakceptować oraz naruszające przyjęte normy moralne lub społeczne,
  • dopuściły się względem rodzica albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo też rażącej obrazy czci,
  • uporczywie nie dopełniają względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych,

Wydziedziczenie dzieci nie może nastąpić, w przypadku gdy rodzice im przebaczyli. Jeżeli w chwili przebaczenia spadkodawca nie miał zdolności do czynności prawnych, to jest ono skuteczne tylko wtedy, kiedy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem.

Przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wyraźnie wynikać z treści testamentu.

Kto jest zobowiązany z tytułu zachowku?

Zobowiązanymi do zapłaty zachowku są osoby, które uzyskały przysporzenie majątkowe od spadkodawcy, a mianowicie:

  • spadkobiercy powołani do dziedziczenia,
  • osoby, na rzecz których spadkodawca ustanowił zapis windykacyjny, przy czym odpowiadają one jedynie w granicach wzbogacenia będącego skutkiem zapisu windykacyjnego,
  • obdarowani darowizną doliczoną do spadku, przy czym odpowiadają one jedynie w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny.

Jaka jest kolejność dochodzenia zachowku?

W pierwszej kolejności roszczenie o zapłatę zachowku należy kierować do spadkobiercy. Jeżeli okaże się z różnych względów, że uprawniony nie otrzyma od niego należnego zachowku w pełnej wysokości, wówczas roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku, może zostać skierowane do osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, doliczony do spadku.

Ostatecznie, gdy uprawniony nie otrzyma całości wartości przysługującego mu zachowku od tych osób, wówczas może on domagać się zapłaty od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku.

Jaka jest wysokość zachowku?

Dzieciom uprawnionym z do zachowku należy się połowa wartości udziału spadkowego, który by im przypadał po rodzicach przy spadkobraniu na podstawie ustawy.

Udział ten ulega odpowiedniemu powiększeniu i wynosi dwie trzecie wartości udziału spadkowego, w przypadku, gdy zstępny jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli jest małoletni.

Jak się oblicza zachowek po ojcu?

Jak obliczyć zachowek? Proces obliczania zachowku uwzględnia wiele czynników. Najpierw musisz sprawdzić, czy Twój ojciec zostawił testament. Jeśli istnieje, oczywiste jest, że należy Ci się zachowek. Jego wysokość jest uzależniona od tego, ile osób ma prawo do otrzymania zachowku. Ważne więc między innymi będzie to, ile masz rodzeństwa. Na wysokość zachowku wpłynie także fakt, czy ojciec miał żonę, z którą pozostawał w ważnym związku małżeńskim (nie zapadło orzeczenie rozwodu). Jeśli tak, konieczny będzie także proces polegający na obliczaniu zachowku należnego małżonkowi. Twój zachowek zaś będzie proporcjonalnie mniejszy.

Pamiętaj, że dzieci dziedziczą według ustawy. Inaczej będzie jednak, jeśli jeszcze za życia ojciec uczyni darowiznę na rzecz Twojego brata czy siostry, a Ty i pozostałe dzieci nie otrzymacie nic po jego śmierci. W takiej sytuacji dzieci te będą miały prawo do zachowku od darowizny.

Musisz wiedzieć, że do obliczania wysokości zachowku bierze się pod uwagę ułamkowy udział w spadku danej osoby oraz tzw. substrat zachowku. Nie uwzględnia się przy tym na przykład zapisów zwykłych.

Jak się oblicza zachowek po matce?

Zachowek po mamie możesz ustalić w podobny sposób, jak zachowek po tacie. Jeśli matka rozwiodła się lub pozostawała w separacji z ojcem, wówczas nie będzie on dziedziczył ustawowo po matce – więc nie będzie miał również żadnych praw do otrzymania zachowku. Z kolei w sytuacji, w której w testamencie mama zostawi spadek konkubentowi, z którym żyje, dzieci będą miały prawo do zachowku. Jeśli nie istniałby testament, wówczas dzieci dziedziczyłyby w równych częściach. Od nich z kolei naliczony zostałby zachowek, wynoszący 1/2 albo 1/3. Również i w przypadku zachowku po matce, podstawą jego obliczenia jest substrat zachowku.

Jakie są zasady rozliczania zachowku po rodzicach

Aby odpowiednio rozliczyć zachowek przysługujący dzieciom po rodzicach, należy odpowiednio ustalić wielkość udziału spadkowego, stanowiącego podstawę do jego obliczania. Od tego zależy, jaka wielkość zachowku przysługuje dzieciom.

Spadkobiercy

Musisz wiedzieć, że przy ustalaniu udziału  spadkowego stanowiącego podstawę do obliczania zachowku uwzględnia uwzględnia się także spadkobierców niegodnych oraz spadkobierców, którzy spadek odrzucili, natomiast nie uwzględnia się spadkobierców, którzy zrzekli się dziedziczenia albo zostali wydziedziczeni.

Darowizny

Nie uwzględnia się również zapisów zwykłych i poleceń, natomiast dolicza się do spadku darowizny oraz zapisy windykacyjne dokonane przez spadkodawcę.

Przy obliczaniu zachowku, nie dolicza się do spadku drobnych darowizn, przyjętych zwyczajowo w danych stosunkach, ani też dokonanych przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku. Dotyczy to także darowizn na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

Przy obliczaniu zachowku nie dolicza się do spadku darowizn uczynionych przez spadkodawcę w czasie, kiedy nie miał zstępnych. Inaczej jest tylko, jeśli darowizna została uczyniona na mniej niż trzysta dni przed urodzeniem się zstępnego.

Na zachowek należny dzieciom zalicza się również:

  • wartość otrzymanego od spadkodawcy zapisu windykacyjnego oraz otrzymanej od spadkodawcy darowizny,
  • poniesione przez spadkodawcę koszty wychowania oraz wykształcenia ogólnego i zawodowego, jednakże tylko wtedy, gdy przekroczyły one przeciętną miarę przyjętą w danym środowisku.

Jak się oblicza wartość darowizny i zapisu?

Wartość przedmiotu darowizny oblicza się według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku.

Z kolei, wartość przedmiotu zapisu windykacyjnego oblicza się według stanu z chwili , kiedy spadek został otwarty, a według cen z chwili ustalania zachowku.

Pozew o zachowek a przedawnienie

Roszczenia dzieci do żądania zapłaty zachowku po rodzicach przedawniają się z upływem pięciu lat od ogłoszenia testamentu.

Roszczenie przeciwko osobie obowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanych od rodziców zapisu windykacyjnego lub darowizny przedawnia się z upływem pięciu lat od kiedy spadek został otwarty.

JAK MOGĘ TOBIE POMÓC?

adwokat poznań prawo spadkowe

Administratorem Twoich danych osobowych jest Iwo Klisz Kancelaria Adwokacka. Więcej informacji o danych osobowych znajdziesz w linku

Kancelaria Prawa Spadkowego

prawo spadkowe

Prawo spadkowe na You Tube!

Zapraszam Cię na kanał prowadzony przez moją małżonkę radcę prawnego Annę Klisz

POBIERZ DARMOWEGO EBOOKA: ZACHOWEK WSZYSTKO, CO MUSISZ WIEDZIEĆ

Każdy z nas intuicyjnie wie, czym jest zachowek i kiedy się należy. Jednakże w rzeczywistości jest to skomplikowana instytucja prawa spadkowego. W zależności od wielu czynników, jego wysokość może być bardzo różna. Co więcej, istnieje wiele sytuacji, w których żądanie zachowku nie jest dopuszczalne.

W ebooku odpowiadamy na następujące pytania:

    • Kiedy i komu przysługuje zachowek?
    • Kiedy można go dochodzić?
    • Ile wynosi zachowek?

Dodatkowo w e-booku: zachowek a testament, darowizna i zapis windykacyjny.