Zapis testamentowy – zapis zwykły w testamencie

Czym dokładnie jest zapis zwykły i jak działa w praktyce?

Wyobraź sobie sytuację: piszesz testament. Chcesz, aby Twój dom odziedziczyła żona, ale zależy Ci, aby Twój brat otrzymał Twoją kolekcję monet. Piszesz więc: „Powołuję do spadku żonę, a bratu zapisuję monety”.

Wydaje się proste, prawda? Jednak w świetle prawa, w momencie Twojej śmierci, właścicielem monet… staje się Twoja żona (jako jedyny spadkobierca). Brat nie może wejść do domu i ich zabrać. Brat ma jedynie roszczenie (prawo żądania) wobec żony, aby ta przeniosła na niego własność kolekcji.

Jeśli spadkobierca dobrowolnie nie wyda przedmiotu zapisu, zapisobierca musi iść do sądu z pozwem o wykonanie zapisu. To procedura, która generuje koszty i stres, dlatego tak ważne jest precyzyjne sformułowanie ostatniej woli.

Zapis zwykły a zapis windykacyjny – nie popełnij tego błędu

To najczęstsze pytanie, jakie słyszę w kancelarii w 2026 roku. Wiele osób myli te dwa pojęcia, używając ich zamiennie. Tymczasem skutki prawne są diametralnie różne.

Zapis Windykacyjny (tylko w testamencie notarialnym): Przenosi własność w chwili śmierci. Zapisobierca budzi się rano i jest właścicielem samochodu. Kropka.

Zapis Zwykły (w każdym testamencie): Jak wspomniałem wyżej – daje tylko prawo do żądania wydania rzeczy. Własność „przechodzi” przez spadkobiercę.

Jeżeli spiszesz testament własnoręcznie w domu i napiszesz „Mój samochód ma otrzymać syn Jan”, to sąd zawsze potraktuje to jako zapis zwykły, ponieważ zapis windykacyjny wymaga wizyty u notariusza.

Co można przekazać w zapisie zwykłym?

Elastyczność zapisu zwykłego jest jego ogromną zaletą. W przeciwieństwie do zapisu windykacyjnego (który ma zamknięty katalog przedmiotów), w zapisie zwykłym możesz zobowiązać spadkobiercę niemal do wszystkiego, co ma wartość majątkową.

Przykłady z mojej praktyki:

• Pieniądze: „Zobowiązuję spadkobiercę do wypłacenia wnuczce kwoty 100.000 zł”.
• Rzeczy oznaczone co do tożsamości: Konkretny obraz, samochód, biżuteria rodowa.
• Rzeczy oznaczone co do gatunku: Np. „Zobowiązuję syna, aby kupił wnukowi nowy laptop do kwoty 5000 zł”. Tak, spadkobierca może być zmuszony do zakupu rzeczy, której nie ma w spadku!
• Umorzenie długu: Jeśli pożyczyłeś przyjacielowi pieniądze, możesz w testamencie napisać, że umarzasz mu ten dług.
• Ustanowienie prawa: Np. ustanowienie służebności mieszkania dla partnerki.

Czy spadkobierca musi wykonać zapis?

Zasadniczo tak, ale… prawo chroni spadkobiercę przed ruiną. Odpowiedzialność za zapisy zwykłe jest ograniczona wartością stanu czynnego spadku (czyli wartością tego, co spadkobierca otrzymał „na czysto” po odjęciu długów).

Jeśli zostawiłeś synowi dom warty 500.000 zł, ale obciążony hipoteką na 450.000 zł, to „czysta” wartość spadku wynosi 50.000 zł. Jeśli w tym samym testamencie zapisałeś sąsiadowi 100.000 zł, syn może ograniczyć wypłatę tylko do tych 50.000 zł.

Pamiętaj też, że zapisy wchodzą w grę dopiero po długach spadkowych. Najpierw spadkobierca spłaca Twoich wierzycieli (kredyty, pożyczki), a dopiero z tego, co zostanie, realizuje zapisy.

Terminy i przedawnienie – nie przegap 5 lat!

Dla zapisobiercy czas jest wrogiem. Roszczenie z tytułu zapisu zwykłego przedawnia się z upływem 5 lat od dnia wymagalności zapisu.

Kiedy zapis staje się wymagalny? Zazwyczaj niezwłocznie po ogłoszeniu testamentu. Ogłoszenie testamentu to formalna czynność u notariusza lub w sądzie. Jeśli zapisobierca przez 5 lat będzie tylko „rozmawiał” ze spadkobiercą, a nie wniesie pozwu do sądu – spadkobierca podniesie zarzut przedawnienia i zapis przepadnie.

Zapis zwykły a zachowek – czy to się odlicza?

To skomplikowana matematyka prawna, ale uproszczę ją dla Ciebie. Wartość otrzymanego zapisu zwykłego zalicza się na poczet należnego tej osobie zachowku.

Jeśli Twoja córka została pominięta przy dziedziczeniu domu (więc należy jej się zachowek), ale otrzymała w zapisie zwykłym kwotę pieniężną, to ta kwota pomniejsza to, czego może żądać od głównego spadkobiercy.

Przykład:

• Należny zachowek: 100.000 zł.
• Otrzymany zapis zwykły: 40.000 zł.
• Córka może żądać uzupełnienia zachowku jedynie w kwocie 60.000 zł.

Kwestie podatkowe – czy trzeba płacić podatek od zapisu?

Tak, nabycie rzeczy lub praw majątkowych tytułem zapisu zwykłego podlega opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn. Zasady są tu identyczne jak przy dziedziczeniu:

• Grupa „Zero” (najbliższa rodzina): Małżonek, zstępni (dzieci, wnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie), pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha – są całkowicie zwolnieni z podatku, pod warunkiem zgłoszenia nabycia do Urzędu Skarbowego w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia sądu lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.
• Pozostałe osoby: Płacą podatek według skali podatkowej, w zależności od grupy podatkowej.

Brak zgłoszenia w terminie przez najbliższą rodzinę oznacza konieczność zapłaty podatku na zasadach ogólnych. To błąd, który może kosztować kilkanaście lub kilkadziesiąt tysięcy złotych.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o zapis zwykły